Wina lekarza jako przesłanka odpowiedzialności karnej za błąd w sztuce lekarskiej

Celem niniejszego artykułu jest wskazanie na winę, jako jedną z przesłanek, która musi wystąpić, aby móc pociągnąć do odpowiedzialności karnej lekarza za jego działanie, czy też zaniechanie sprzeczne z wiedzą oraz sztuką medyczną.

Na wstępie należy zauważyć, że wina w prawie karnym określana jest jako ujemny stosunek psychiczny sprawcy do zarzucanego mu czynu. Jest postawieniem sprawcy zarzutu, że zachował się niezgodnie z prawem pomimo, że miał możliwość zachować się inaczej, zgodnie z obowiązującymi normami. Przypisanie sprawcy winy jest konieczną przesłanką, która musi wystąpić, aby móc pociągnąć sprawcę do odpowiedzialności karnej. Zgodnie bowiem z art. 1 § 3 k.k. „Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu”. 

Należy podkreślić, iż wina musi występować w czasie czynu. Aby móc przypisać sprawcy winę konieczne jest ustalenie występowania przesłanek dotyczących bezpośrednio konkretnego sprawcy, tj. :

  • wiek (art. 10 k.k.);

  • poczytalność w stopniu co najmniej ograniczonym (art. 31 k.k.);

  • możliwość rozpoznania znaczenia czynu (art. 30 k.k.).

Niezwykle istotna jest także strona podmiotowa czynu występująca w postaci umyślności, bądź nieumyślności. Według art. 9 § 1 k.k. „Czyn zabroniony popełniony jest umyślnie, jeżeli sprawca ma zamiar jego popełnienia, to jest chce go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi”. Zamiar popełnienia czynu zabronionego może więc mieć postać zamiaru bezpośredniego, bądź ewentualnego.

Zamiar bezpośredni

Zamiar bezpośredni zachodzi, gdy sprawca chce dany czyn popełnić, przejawia w swojej świadomości wolę jego popełnienia. Aby móc przypisać lekarzowi postać zamiaru bezpośredniego należałoby wykazać, że lekarz celowo, w sposób zamierzony działał na szkodę pacjenta.

Zamiar ewentualny

W przypadku wystąpienia zamiaru ewentualnego nie mamy do czynienia z działaniem celowym, lekarz natomiast przewiduje możliwość wystąpienia ujemnych konsekwencji swego działania i na te konsekwencje się godzi. W doktrynie przyjmuje się, że „godzenie się” jest niczym innym niż obojętnością sprawcy do popełnionego czynu.

Natomiast § 2 stanowi „Czyn zabroniony popełniony jest nieumyślnie, jeżeli sprawca nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia go jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość popełnienia tego czynu przewidywał albo mógł przewidzieć”. Przestępstwo nieumyślne składa się zatem z dwóch form.

Lekkomyślność

Pierwszą z nich jest lekkomyślność, przez którą rozumie się świadome łamanie zasad ostrożności. Lekarz w tym przypadku zdaje sobie sprawę z możliwości popełnienia czynu zabronionego, jednakże przypuszcza, że tego uniknie, a swym nieostrożnym zachowaniem nie wypełnieni znamion czynu zabronionego.

Niedbalstwo

Drugą formą przestępstwa nieumyślnego jest niedbalstwo. W przypadku niedbalstwa stawiamy lekarzowi zarzut, że pomimo posiadanych przez niego możliwości intelektualnych nie zrobił nic, aby zmienić swe nieostrożne zachowanie, doprowadzając w konsekwencji do wystąpienia ujemnego skutku.

Kluczowe znaczenie dla omawianego zagadnienia będzie miał także § 3 tego artykułu, który stanowi „Sprawca ponosi surowszą odpowiedzialność, którą ustawa uzależnia od określonego następstwa czynu zabronionego, jeżeli następstwo to przewidywał albo mógł przewidzieć”.

Wina jest zatem niezbędnym warunkiem odpowiedzialności karnej. Zaistniały skutek stanowić będzie przestępstwo dopiero wtedy, gdy stwierdzimy istnienie winy lekarza, który w wyniku swego działania bądź zaniechania doprowadził do wystąpienia błędu lekarskiego.

W wyroku z dnia 30 września 1960 r. (II K 675/60) Sąd Najwyższy stwierdził, że „Nie każdy błąd w sztuce lekarskiej może obciążać lekarza, ale tylko taki błąd, który jest skutkiem co najmniej lekkomyślności lub niedbalstwa lekarza, a więc został przez niego zawiniony”.

Nieumyślność

Podkreślić należy, że błąd lekarski związany jest z nieumyślnością. Nieumyślność oznacza niezachowanie przez lekarza reguł ostrożności wymaganych w danych okolicznościach, mimo że przewidywał lub mógł przewidzieć, że swym nieostrożnym zachowaniem może doprowadzić do wystąpienia negatywnych dla życia i zdrowia pacjenta konsekwencji.

Dla ustalenia winy konieczne jest przyjęcie, że spełnione zostały dwie przesłanki:

1. powinność przewidzenia skutków;

2. możliwość przewidzenia skutków.

W orzeczeniu z dnia 21 lutego 1974 r. (Rw 50/74) Sąd Najwyższy stwierdził: „Powinność i możliwość przewidywania przez sprawcę skutku przestępnego zachowania się powinna być ustalona na podstawie konkretnych faktów. Postulat konkretności zakłada dwa momenty: 1) obiektywny, a więc to, co powinno być przez sprawcę przewidziane, oraz 2) subiektywny, to jest aktualną sytuację sprawcy, a w szczególności jego doświadczenie życiowe, określony zasób wiedzy i funkcjonowanie procesu skojarzeń, jako te czynniki, od których zależy ustalenie możliwości przewidywania skutku czynu, zwłaszcza w wypadku, gdy zaistniały skutek jest nietypowym następstwem działania sprawcy”.

Oceniając to, czy lekarz mógł przewidzieć wystąpienie określonego skutku należy zastanowić się nad tym, czego możemy wymagać od przeciętnego lekarza. Możemy przy tym oprzeć się na modelu rozsądnego, posiadającego odpowiednie kompetencje lekarza, uwzględniając wiedzę, którą lekarz specjalizujący się w danej dziedzinie powinien posiadać.

By móc ustalić winę lekarza należy odtworzyć jego proces motywacyjny i zastanowić się, czy w konkretnym przypadku podjęty przez niego proces decyzyjny okazał się wadliwy. Zgodnie z zasadą indywidualizacji odpowiedzialności karnej ustalenie możliwości przewidywania zależne jest od cech, jakie posiada sprawca.

Wina jest subiektywną przesłanką, w związku z tym, aby ustalić jej występowanie należy określić, czy lekarz ze względu na posiadane przez siebie właściwości np. zasób wiadomości, wykształcenie, czy też doświadczenie w wykonywaniu zawodu, mógł realnie przewidzieć możliwość wystąpienia negatywnych skutków podjętego przez siebie działania/zaniechania. Ocenę możliwości subiektywnego zarzucenia wystąpienia ujemnego skutku dokonuje się poprzez porównanie zachowania lekarza, który popełnił błąd z wzorcem kompetentnego, ostrożnego lekarza posiadającego te same umiejętności, porównywalną wiedzę oraz znajomość elementów faktycznych, jak oskarżony lekarz w chwili czynu oraz tych, które powinien znać, gdyby postępował z zachowaniem wymaganej ostrożności w podjętym przez siebie działaniu.

Należy zwrócić także uwagę na błąd lekarski w postaci niewłaściwego rozpoznania. Błąd ten, jak już wspomniano w poprzednim artykule występuje w sytuacji, gdy na etapie rozpoznania danego schorzenia nastąpi naruszenie reguł wiedzy oraz praktyki lekarskiej, np. niedokładnie przeprowadzony wywiad z pacjentem bądź nieprofesjonalna analiza wyników badań. W odróżnieniu od innych czynności podejmowanych przez lekarza, lekarz podejmujący czynność rozpoznania rzadko ma pewność co do słuszności podjętych przez siebie decyzji. W większości przypadków kieruje się swym doświadczeniem zawodowym, wybierając najbardziej prawdopodobne rozpoznanie, rzadko zaś ma do nich całkowitą pewność. Wskazać należy na wyrok SN z dnia 16 stycznia 1974 r. , w którym stwierdził : „Omyłka w rozpoznaniu trudnego przypadku i wynikające z niej wadliwe leczenie, jeśli tylko nie mieści w sobie rażącego błędu, nie jest błędem karygodnym”. Wobec powyższego wpływ na ocenę odpowiedzialności lekarza będzie miał stopień skomplikowania rozpoznania danego przypadku, nie oznacza to jednak, że tylko rażący błąd diagnozy może być podstawą odpowiedzialności karnej. Podstawą odpowiedzialności karnej jest zawsze błąd zawiniony.

Podsumowując należy podkreślić, że odpowiedzialność lekarza za błąd, to odpowiedzialność za nieumyślne spowodowanie negatywnych skutków dla życia i zdrowia pacjenta poprzez niezgodne z regułami wiedzy oraz praktyki lekarskiej wykonywanie czynności leczniczych. Należy przypomnieć, że obowiązkiem lekarza jest dokładanie należytej staranności podczas wykonywanych przez niego czynności, jednakże, gdy nie dopatrzymy się braku staranności, to nie będzie możliwe przypisanie lekarzowi winy, a tym samym pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk oraz Anita Janiszkiewicz.

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

 

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Wina lekarza jako przesłanka odpowiedzialności karnej za błąd w sztuce lekarskiej

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


+ siedem = 9