Prawa i obowiązki pacjenta będącego oskarżycielem prywatnym w procesie karnym

W sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego, tj. w przypadku przestępstwa spowodowania lekkiego uszczerbku na zdrowiu z art. 157 § 2 i 3 k.k., pokrzywdzony pacjent może wnosić i popierać, zgodnie z art. 59 § 1 k.p.k., oskarżenie jako oskarżyciel prywatny.

W sprawach prywatnoskargowych zasadą jest, iż pokrzywdzony pacjent wnosi prywatny akt oskarżenia bezpośrednio do Sądu. Z samego założenia ustawodawcy nie występuje tutaj zatem oskarżyciel publiczny. W wyjątkowych sytuacjach, jeżeli wymaga tego interes społeczny, na podstawie art. 60 k.p.k., akt oskarżenia może wnieść również prokurator lub wstąpić do już toczącego się postępowania. W takich wypadkach oskarżyciel prywatny staje się oskarżycielem posiłkowym.

W związku z powyższym, sytuacja pokrzywdzonego w zależności od tego, czy sam wszczął postępowanie, czy też przyłączył się do postępowania wszczętego przez oskarżyciela publicznego, będzie zróżnicowana.

W pierwszym przypadku, ponieważ oskarżyciel prywatny wskutek wniesienia aktu oskarżenia nabył status strony procesowej, nie traci go po ingerencji prokuratora. Wstąpienie pokrzywdzonego do procesu nie wymaga decyzji Sądu, jak ma to miejsce w przypadku oskarżyciela posiłkowego. Ingerencja prokuratora powoduje, iż pokrzywdzony korzysta z praw oskarżyciela posiłkowego. Oznacza to, że jego prawa jako oskarżyciela prywatnego ulegają czasowemu zawieszeniu i może do nich powrócić w razie odstąpienia prokuratora od oskarżenia (zgodnie z art. 60 § 3 k.p.k.).

z uwagi na okoliczność oskarżyciel prywatny dysponuje szerszym zakresem praw niż oskarżyciel posiłkowy (może na przykład skutecznie odstąpić od oskarżenia), nie jest poddany takim ograniczeniom jak oskarżyciel posiłkowy.

Oskarżyciel prywatny, jako pełnoprawna strona procesowa, posiada wszystkie uprawnienia oskarżyciela posiłkowego oraz uprawnienia dodatkowe, właściwe tylko jemu. 

Uprawnienia przysługujące zarówno oskarżycielowi posiłkowemu jak i prywatnemu:

  1. art. 370 k.p.k. – zadawanie pytań przesłuchiwanym na rozprawie oskarżonym, świadkom i biegłym,

  2. art. 167 k.p.k.– składanie wniosków dowodowych,

  3. art. 43 k.p.k. – wniosek o wyłączenie sędziego,

  4. art. 47 k.p.k. – wniosek o wyłączenie prokuratora,

  5. art. 367 § 1 k.p.k. – zabieranie głosu w każdej kwestii podlegającej rozstrzygnięciu

  6. art. 367 § 2 k.p.k. – prawo repliki,

  7. art. 406 k.p.k. – zabieranie głosu po zamknięciu przewodu sądowego oraz składanie wniosków o uzupełnienie tego przewodu,

  8. art. 387 § 2 k.p.k. – wyrażanie zgody bądź możliwość zgłaszania sprzeciwu w przypadku skazania oskarżonego bez przeprowadzania postępowania dowodowego na rozprawie

  9. art. 444 k.p.k. – zaskarżanie rozstrzygnięć naruszających jego prawa – w szczególności do wnoszenia apelacji od wyroku Sądu I instancji.

Należy zauważyć, iż Sąd ma możliwość obciążenia oskarżyciela prywatnego kosztami procesu w przypadku uniewinnienia oskarżonego lub umorzenia postępowania. Jak wskazuje bowiem art. 632 pkt 1 k.p.k.: „Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, w razie uniewinnienia oskarżonego lub umorzenia postępowania koszty procesu ponosi w sprawach z oskarżenia prywatnego ponosi oskarżyciel prywatny, a w razie pojednania się stron – oskarżyciel i oskarżony w zakresie przez siebie poniesionym, jeżeli strony w zawartej ugodzie nie uregulowały tego inaczej”.

Należy zauważyć również, iż oskarżyciel prywatny, tak jak oskarżyciel posiłkowy nie może wnieść środka odwoławczego na korzyść oskarżonego. Wynika to z konstrukcji art. 425 § 3 k.p.k., który głosi, iż: „Odwołujący się może skarżyć jedynie rozstrzygnięcia lub ustalenia naruszające jego prawa lub szkodzące jego interesom. Ograniczenie to nie dotyczy oskarżyciela publicznego” oraz z art. 425 § 4 k.p.k, który przewiduje, że tylko: Oskarżyciel publiczny ma prawo wnieść środek odwoławczy także na korzyść oskarżonego”.

Uprawnienia swoiste dla oskarżyciela prywatnego

Jak wskazuje rozdział 52. Kodeksu postępowania karnego, postępowanie w sprawach z oskarżenia prywatnego może zakończyć się na posiedzeniu pojednawczym, pojednaniem się stron. Zgodnie bowiem z art. 489 k.p.k., rozprawę główną poprzedza posiedzenie pojednawcze, którego celem jest pojednanie się pacjenta z lekarzem. Na podstawie art. 494 k.p.k., pojednane strony mogą również zawrzeć ugodę, której przedmiotem mogą być roszczenia pieniężne pozostające w związku z oskarżeniem.

Podobnie jak oskarżyciel posiłkowy, oskarżyciel prywatny również może korzystać z ustanowionego pełnomocnika. W razie śmierci prawa oskarżyciela prywatnego, zgodnie z dyspozycją art. 61 k.p.k., mogą wykonywać w terminie zawitym 3 miesięcy osoby najbliższe, jako nowe strony procesowe. Więcej informacji na temat sytuacji procesowej pokrzywdzonego pacjenta który zmarł, można uzyskać w artykule: Jakie uprawnienia przysługują osobom najbliższym w przypadku śmierci pacjenta będącego pokrzywdzonym?

Jak wynika z powyższego, pacjent będący oskarżycielem prywatnym staje się pełnoprawną stroną procesową. W związku z tym, posiada on wszystkie uprawnienia oskarżyciela posiłkowego, a ponadto uprawnienia dodatkowe, właściwe tylko jemu. Tym, co przede wszystkim odróżnia oskarżyciela prywatnego od oskarżyciela posiłkowego jest możliwość wzięcia udziału w posiedzeniu pojednawczym, zmierzającym do pojednania się stron. Przepisy prawa karnego przewidują również możliwość zawarcia ugody między pacjentem a oskarżonym lekarzem oraz wraz z uwzględnieniem wysokości roszczeń pozostających w związku z oskarżeniem.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Prawa i obowiązki pacjenta będącego oskarżycielem prywatnym w procesie karnym

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


+ 9 = dziesięć