Odpowiedzialność karna lekarza za popełnienie przestępstwa wykonania zabiegu bez zgody pacjenta z art. 192 § 1 k.k.

Zgodnie z art. 192 § 1 Kodeksu karnego: „Kto wykonuje zabieg leczniczy bez zgody pacjenta, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2”. Wskazana norma prawna umiejscowiona w Rozdziale XXIII Kodeksu karnego zatytułowanym „Przestępstwa przeciwko wolności” reguluje odpowiedzialność lekarza za wykonanie zabiegu bez zgody pacjenta.

Na podstawie w/w przepisu prawnego należy wyodrębnić kilka kwestii:

  1. w praktyce zabieg leczniczy obejmuje wszystkie działania w zakresie badania, leczenia i rehabilitacji pacjenta;

przedstawiciele doktryny wskazują, że poprzez zabieg leczniczy powinniśmy rozumieć krąg terapeutycznych czynności: profilaktycznych, diagnostycznych, terapeutycznych oraz rehabilitacyjnych, które wiążą się z wykonaniem zabiegu o charakterze operacyjnym lub z wykorzystaniem innej metody, która jest związana z podwyższonym ryzykiem;

  1. brak zgody pacjenta stanowi obligatoryjną przesłankę popełnienia przestępstwa, o którym mowa w art. 192 Kodeksu karnego, dlatego też jeżeli zgoda pacjenta występowała – nie można pociągnąć lekarza do odpowiedzialności karnej za popełnienie przestępstwa z w/w artykułu; omawiana zgoda powinna:

  • być wyrażona przez osobę, która jest uprawniona do jej wyrażenia, co oznacza, że osoba ta musi być prawnym dysponentem dóbr, na których naruszenie wyraża swą wolę;

  • dotyczyć czynności, która jest zgodna z obowiązującym prawem oraz nie stoi w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego;

  • zostać wyrażona w stanie pełnej świadomości, czyli nie zostać podjęta na skutek fizycznego bądź psychicznego przymusu, błędu, groźby, ani w stanie uniemożliwiającym jej podjęcie;

  • zgodnie z art. 32 ust. 7 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty zgoda przez osobę uprawnioną może być wyrażona ustnie bądź też poprzez podjęcie takich czynności, które jednoznacznie świadczą o aprobacie w zakresie poddania się proponowanym przez lekarza czynnościom medycznym;

  1. lekarz wykonujący zabieg medyczny ma obowiązek wyczerpującego poinformowania pacjenta o konsekwencjach potencjalnego zabiegu leczniczego, ewentualnych powikłaniach, dolegliwościach związanych z powyższą ingerencją – celem powyższej informacji jest świadome podjęcie decyzji o wykonaniu bądź niewykonaniu zabiegu, które zawsze stanowi prawo pacjenta. Potwierdza to Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 listopada 1979 roku o sygn. IV CR 389/79: Spoczywający na lekarzu obowiązek wyjaśnienia pacjentowi konsekwencji zabiegu operacyjnego ma na celu takie zapoznanie pacjenta ze stanem jego zdrowia i następstwami tego zabiegu, ażeby pacjent podejmował decyzję o wyrażeniu zgody na ten zabieg z pełną świadomością, na co się godzi i czego się może spodziewać”.

  2. czyn zabroniony polegający na wykonaniu zabiegu nieterapeutycznego w przypadku braku zgody pacjenta na jego wykonanie powinien zostać zakwalifikowany jako przestępstwo określone w konkretnym przepisie prawnym, który opisuje konkretny czyn zabroniony przeciwko zdrowiu, np.:

  • pobranie przez lekarza od osoby pozbawionej wolności a dodatkowo w stanie jej nieprzytomności, wątroby w celu przeszczepu określonego organu innej osobie w sytuacji braku zgody osoby, od której wątroba jest pobierana, na wykonanie wskazanego zabiegu stanowi przestępstwo wymienione w art. 156 § 1 Kodeksu karnego czyli spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu;

  • dokonanie aborcji przez lekarza u kobiety, która jest tego czynu nieświadoma, np. została wprowadzona w błąd i sądzi, że wykonuje on niezbędny dla jej zdrowia zabieg usunięcia cysty stanowi przestępstwo z art. 153 Kodeksu karnego – przerwanie ciąży bez zgody kobiety;

  1. przestępstwo stypizowane w art. 192 Kodeksu karnego należy do grupy czynów zabronionych objętych wnioskowym trybem ścigania o charakterze bezwzględnym. Oznacza to, iż aby wszcząć postępowanie karne obligatoryjny jest wniosek o ściganie złożony przez osobę uprawnioną. Z momentem złożenia powyższego wniosku postępowanie toczy się z urzędu.

Większość przedstawicieli doktryny wskazuje, że owa regulacja prawna stanowi słuszną decyzję ustawodawcy. Swój pogląd motywują tym, iż zdarzają się sytuacje, w których nie występowała zgoda pacjenta na wykonanie zabiegu medycznego, jednakże pacjent po wykonaniu powyższego zabiegu doszedł do wniosku, iż nie przyniósł on negatywnych skutków w postaci naruszenia jego dóbr osobistych, tj. zdrowia czy życia. W związku z czym, w opisanym przypadku pacjent podejmuje decyzję o nieskładaniu wniosku o ściganie, a co za tym idzie brak odpowiedzialności karnej lekarza za wykonanie zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta.

  1. cofnięcie opisanego powyżej wniosku o ściganie zgodnie z art. 12 § 3 Kodeksu postępowania karnego przez osobę uprawnioną do jego wniesienia jest możliwe. Jednocześnie należy zaznaczyć, że zgodnie z w/w przepisem prawnym:

– w postępowaniu przygotowawczym następuje za zgodą prokuratora;

– w postępowaniu sądowym możliwe jest do momentu rozpoczęcia przewodu sądowego na pierwszej rozprawie.

W przypadku, gdy osoba uprawniona zdecyduje się na cofnięcie wniosku o ściganie, ponowne złożenie przedmiotowego wniosku jest niedopuszczalne na podstawie art. 12 § 3 Kodeksu postępowania karnego;

  1. przestępstwo wykonania zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta stanowi występek. Zgodnie z art. 192 § 1 Kodeksu karnego za popełnienie powyższego czynu zabronionego ustawodawca przewiduje sankcję karną alternatywną w postaci:

  • kary grzywny;

  • kary ograniczenia wolności;

  • kary pozbawienia wolności do lat 2.

W związku z powyższym, należy stwierdzić, iż art. 192 § 1 Kodeksu karnego jest normą prawną, która wymaga szczegółowego omówienia. Szczegółowe informacje dotyczące art. 192 § 1 Kodeksu karnego zostaną wnikliwie przedstawione w odrębnych artykułach.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Edyta Gorczyńska

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Odpowiedzialność karna lekarza za popełnienie przestępstwa wykonania zabiegu bez zgody pacjenta z art. 192 § 1 k.k.

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


siedem × 8 =