Kiedy pokrzywdzony może złożyć do Sądu subsydiarny akt oskarżenia?

Coraz częściej pokrzywdzeni przestępstwem chcą zapoczątkować proces karny i wziąć czynny udział w procesie. Instytucja, która gwarantuje im włączenie się do postępowania sądowego w roli oskarżyciela to subsydiarny akt oskarżenia. Zastosowany może być on jednak w szczególnych, określonych w przepisach przypadkach.

Droga do sądu

Większość przestępstw popełnianych przez lekarzy jest ścigana z oskarżenia publicznego, tzn. wystarczy jedynie zawiadomić o ich popełnieniu prokuraturę bądź policję. W tym wypadku uprawniony będzie każdy, kto posiada wiedzę o popełnieniu przestępstwa, w tym oczywiście sam pokrzywdzony lub jego rodzina. Niektóre jednak przestępstwa, np.:

  1. nieumyślne lekkie uszkodzenie ciała – art. 157 § 3 k.k.

  2. nieumyślne narażenie człowieka na niebezpieczeństwo – art. 160§3 k.k.

  3. przeprowadzenie zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta – 192 k.k.,

są przestępstwami wnioskowymi i aby lekarz poniósł odpowiedzialność karną wymagane jest złożenie wniosku o ściganie przez uprawnioną osobą – pokrzywdzonego bądź jego najbliższą rodzinę.

Przekazując jednak organom ścigania (policji bądź prokuraturze) informację o podejrzeniu popełnienia przestępstwa (wniosku o ściganie) nie zawsze jednak doprowadzą do wszczęcia postępowania karnego. Uzasadnienie przeważnie będzie zawierało argumentację, iż zgromadzony materiał dowodowy był niewystarczający do wniesienia aktu oskarżenia.

Co zrobić w takiej sytuacji?

Oczywistym jest, że dla ofiary dokonanego przestępstwa zakończenie sprawy w taki sposób nie jest zakończeniem wystarczającym. Pokrzywdzonemu przysługuje jednak prawo do osobistego rozpoczęcia postępowania przygotowawczego, czego skutkiem będzie doprowadzenie sprawy przed wymiar sprawiedliwości.

W sytuacji zatem, kiedy po raz drugi prokuratura odmówi wszczęcia postępowania lub już wszczęte postępowanie umorzy, przysługiwać będzie nam prawo wstąpienia w rolę subsydiarnego oskarżyciela posiłkowego, a co za tym idzie – uzyskamy możliwość wniesienia subsydiarnego akt oskarżenia do sądu. Jak wskazuje bowiem art. 55 § 1 k.p.k. „W razie powtórnego wydania przez prokuratora postanowienia o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowania w wypadku, o którym mowa w art. 330 § 2 k.p.k., pokrzywdzony może w terminie miesiąca od doręczenia mu zawiadomienia o postanowieniu wnieść akt oskarżenia do sądu, dołączając po jednym odpisie dla każdego oskarżonego oraz dla prokuratora….”.

Dwukrotna odmowa prokuratora dotycząca wszczęcia postępowania przygotowawczego to jedyny warunek, ponieważ jak wskazuje Sąd Najwyższy w swym orzeczeniu z dnia 9 listopada 2011 roku w sprawie o sygnaturze akt III KK 134/11: „warunek ponownego zaniechania ścigania wymagany do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia, nie dotyczy form postępowania przygotowawczego (śledztwo albo dochodzenie) oraz faz jego przebiegu („w sprawie” albo „przeciwko osobie”). Decydujące znaczenie ma wyłącznie wymóg dwukrotnego wydania postanowienia o umorzeniu postępowania albo o odmowie wszczęcia (art. 330 § 2 k.p.k.)”.

Podkreślenia wymaga jednak fakt, iż aby możliwe było wstąpienie w uprawnienia subsydiarnego oskarżyciela, działającego zamiast oskarżyciela publicznego (organów ścigania) konieczne jest zaistnienie ściśle wskazanych przez przepisy prawa okoliczności towarzyszących:

  1. Na pierwsze postanowienie o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowania przygotowawczego, pokrzywdzony musi wnieść zażalenie, za pośrednictwem prokuratora, który je wydał lub zatwierdził do sądu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 329 § 1 k.p.k.),

  2. Sąd właściwy do rozpoznania sprawy uchyla postanowienie o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postępowania przygotowawczego, wskazując powody uchylenia, a w miarę potrzeby także okoliczności, które należy wyjaśnić lub czynności, które należy przeprowadzić, a wskazówki te są dla prokuratora wiążące (art. 330 § 1 k.p.k.),

  3. Jeżeli prokurator, po dokonaniu czynności wskazanych przez sąd w dalszym ciągu nie znajduje podstaw do wniesienia aktu oskarżenia, wydaje ponownie postanowienie o umorzeniu postępowania lub odmowie jego wszczęcia (art. 330 § 2 k.p.k.)

  4. Pokrzywdzony, który uprzednio uruchomił postępowanie zażaleniowe z art. 306 § 1 lub 1a k.p.k., może w terminie miesiąca od doręczenia mu zawiadomienia o decyzji prokuratora wnieść akt oskarżenia określony w art. 55 § 1 k.p.k., o czym należy go pouczyć (art. 330 § 2 k.p.k.)

  5. Akt oskarżenia wniesiony przez pokrzywdzonego powinien być sporządzony i podpisany przez adwokata lub radcę prawnego (art. 55 § 2 k.p.k.) i spełniać wymogi formalne określone w art. 332 k.p.k. i 333 k.p.k.

Na gruncie omawianego zagadnienia istotną kwestią jest fakt konieczności poniesienia kosztów sporządzenia subsydiarnego aktu oskarżenia, które leżą po stronie pokrzywdzonego. Możliwe jest jednak zwolnienie z kosztów sądowych.

Proces wszczęty na wniosek oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego nie różni się niczym od tego, wszczętego przez oskarżyciela publicznego, czyli prokuratora. Jedyna różnica sprowadza się do tego, iż Sąd bada możliwość zastosowania instytucji wynikającej z art. 55 k.p.k. czyli bada, czy została zachowana tożsamość czynu, którego dotyczyły decyzje kończące postępowanie przygotowawcze. W badanej kwestii nie zgodne z prawem jest dopuszczenie oskarżenia przeciwko innej osobie niż ta, która w umorzonym postępowaniu przygotowawczym posiadała status podejrzanego. Jeżeli natomiast miała miejsce dwukrotna odmowa wszczęcia postępowania przygotowawczego lub zostało ono umorzone w fazie in rem (czyli w fazie, gdy nie występuje jeszcze podejrzany), pokrzywdzony nie jest ograniczony w określeniu osoby oskarżonego. W takim przypadku wniesienie przez pokrzywdzonego do sądu w trybie art. 55 § 1 k.p.k. subsydiarnego aktu oskarżenia jest czynnością powodującą wszczęcie postępowania przeciwko osobie.

Podsumowując należy stwierdzić, iż możliwość wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia uwarunkowana jest wieloma czynnikami. Po pierwsze, prokurator musi odmówić wszczęcia postępowania lub umorzyć je w formie postanowienia. Następnie na to postanowienia należy złożyć zażalenie do Sądu. Sąd rozpatrując zażalenie, uchyla postanowienie, wskazując na powody oraz okoliczności, które wymagają dokładniejszego wyjaśnienia przez prokuratora. Gdy ten ostatni ponownie nie znajduje podstaw do wszczęcia postępowania lub umarza je (również w formie postanowienia) – wtedy mamy prawo skierować subsydiarny akt oskarżenia do sądu.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Kiedy pokrzywdzony może złożyć do Sądu subsydiarny akt oskarżenia?

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


× 3 = dwadzieścia siedem