Kiedy lekarz nie ponosi odpowiedzialności karniej za przestępstwo nieudzielenia pomocy z art. 162 § 1 k.k.?

Analizując treść artykułu 162 § 1 k.k., którego treść brzmi: „kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3” należy zaznaczyć, iż cytowany § 1 artykułu 162 k.k. rozróżnia kategorię sytuacji, w której zaniechanie udzielenia pomocy nie pociąga za sobą odpowiedzialności karnej, mianowicie w przypadku:

  1. narażenia osoby udzielającej pomocy lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu (162 § 1 k.k).

    Ponadto, należy zauważyć, iż ten sam artykuł w § 2, którego treść brzmi:Nie popełnia przestępstwa, kto nie udziela pomocy, do której jest konieczne poddanie się zabiegowi lekarskiemu albo w warunkach, w których możliwa jest niezwłoczna pomoc ze strony instytucji lub osoby do tego powołanej” wyróżnia dwie kolejne sytuacje, których wystąpienie nie będzie warunkować odpowiedzialności karnej lekarza, mianowicie, gdy zajdzie:

  2. konieczność poddania się zabiegowi lekarskiemu

    oraz

  3. możliwość niezwłocznej pomocy instytucji lub osoby do tego powołanej

Wystąpienie trzech wymienionych powyżej okoliczności wyłącza odpowiedzialność karną za nieudzielenie pomocy człowiekowi znajdującemu się w położeniu zagrażającym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.

Narażenie osoby udzielającej pomocy lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu

Pierwszą kategorię okoliczności wyłączających odpowiedzialność karną stanowią zachowania lekarza polegające na niepodjęciu przez niego pomocy w wypadku braku możliwości jej udzielenia bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Dotyczy to zarówno sytuacji, w których mamy do czynienia z całkowitym brakiem możliwości udzielenia pomocy, oraz takich, w których możliwość taka istnieje, jednakże niesie za sobą konsekwencje w postaci narażenia na utratę życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu pomagającego lekarza lub innej, postronnej osoby. Jak wskazują komentatorzy prawa karnego, zwłaszcza K. Buchała oraz J. Śliwowski: „nie można żądać od ludzi zachowań bohaterskich, ponieważ trzeba liczyć się z instynktem samozachowawczym”, ustawa „postawiła wymagania jednostce przeciętnej”.

Jak wynika z powyższej analizy, ustawa nie wymaga od lekarza udzielającego pomocy nadludzkiego poświęcenia. Jednak trzeba pamiętać, iż zagrożenie odniesienia lekkich obrażeń ani tym bardziej niebezpieczeństwo dla mienia nie zwalnia z obowiązku niesienia pomocy. Pomimo, że groźba utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie musi mieć charakteru bezpośredniego, to ryzyko, jakiego podjęcia domaga się ustawodawca od przeciętnego obywatela, należy ocenić jako bardzo wysokie. Odpowiedzialność karna za nieudzielenie pomocy jest bowiem wyłączona jedynie w sytuacji zagrożenia życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lekarza lub osoby postronnej, a nie w sytuacji jakiegokolwiek zagrożenia. Ponadto zagrożenie życia bądź ciężkiego uszczerbku na zdrowiu musi być realne, a nie potencjalne.

Konieczność poddania się zabiegowi lekarskiemu

Według artykułu 162 § 2 k.k. („Nie popełnia przestępstwa, kto nie udziela pomocy, do której jest konieczne poddanie się zabiegowi lekarskiemu”) nie popełnienia przestępstwa ten, kto nie udziela pomocy, do której konieczne jest poddanie się zabiegowi lekarskiemu. W przypadku lekarza nieudzielającego pomocy przepis ten ma jednak o wiele mniejsze zastosowanie, ponieważ lekarz ma obowiązek skorzystania ze swych medycznych umiejętności, nawet w sytuacji, gdy staje się świadkiem wystąpienia zagrożenia po godzinach swojej pracy. Lekarz zatem nie będzie ponosić odpowiedzialności karnej jedynie w sytuacji, która będzie wymagać posłużenia się specjalistycznym sprzętem medycznym. Wszystkie pozostałe czynności, które będą służyć wyeliminowaniu bezpośredniego zagrożenia utraty życia albo ciężkiego uszczerbku, muszą zostać przez lekarza podjęte, a ich niepodjęcie będzie skutkować poniesieniem przez lekarza odpowiedzialności karnej.

Możliwość niezwłocznej pomocy instytucji lub osoby do tego powołanej

Trzecie wyłączenie odpowiedzialności karnej opisane w dalszej części art. 162 § 2 k.k. (Nie popełnia przestępstwa, kto nie udziela pomocy (…) w warunkach, w których możliwa jest niezwłoczna pomoc ze strony instytucji lub osoby do tego powołanej”) polega na zaistnieniu warunków, w których możliwa jest niezwłoczna pomoc ze strony instytucji lub osoby do tego powołanej. Okoliczność ta wystąpi zatem jedynie w przypadku zaistnienia alternatywnej formy udzielenia pomocy. Z całą pewnością nie chodzi tu jedynie o hipotetyczną możliwość udzielenia pomocy (np. pozostawienie osoby rannej w miejscu widocznym dla służb ratunkowych albo niedaleko pogotowia). Ustawodawca ma na myśli bowiem realną pomoc, czyli taką co do której istnieje pewność, że pomoc zostanie udzielona (lekarz wezwał pomoc medyczną, do czasu ich przybycia udzielił niezbędnej pierwszej pomocy, ekipa ratunkowa przybyła na miejsce zdarzenia i zaczęła podejmować stosowne kroki). Samo jednak zawiadomienie może okazać się niewystarczające z różnych przyczyn, należy bowiem wziąć pod uwagę, iż środek transportu może nie dotrzeć na miejsce zdarzenia, choćby z powodu złych warunków atmosferycznych.

Podsumowując należy zauważyć, że art. 162 k.k., który sankcjonuje sytuację nieudzielenia pomocy w przypadku wystąpienia bezpośredniego zagrożenia życia lub wystąpienia ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, wyróżnia pewne okoliczności wyłączające odpowiedzialność karną. W przypadku jednak, gdy osobą która nie udziela pomocy jest lekarz, przepis ten pełni marginalne znaczenie. Co prawda ustawodawca nie wymaga od lekarza podjęcia zachowań, które mogłyby powodować wystąpieniem zagrożenia dla jego życia lub zdrowia, ale dotyczy to jedynie sytuacji, w których zagrożenie jest realne i skutkujące śmiercią bądź ciężkim uszczerbkiem na zdrowiu. Ponadto, lekarz jest zobligowany do pomocy zawsze, bez względu czy staje się świadkiem zdarzenia podczas wypełniania swych obowiązków służbowych, czy poza godzinami pracy. Lekarz nadto, musi wykorzystać całą swoją specjalistyczną wiedzę podczas udzielenia pomocy, a gdyby zaistniała sytuacja wymagała użycia specjalistycznego sprzętu, jest zobowiązany do podjęcia wszelkich działań dążących do zminimalizowania niebezpieczeństwa, aż do momentu przybycia służb medycznych dysponujących takim sprzętem.

Innego typu zachowania będą skutkować poniesieniem przez lekarza odpowiedzialności karnej z tytułu nieudzielenia pomocy.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Kiedy lekarz nie ponosi odpowiedzialności karniej za przestępstwo nieudzielenia pomocy z art. 162 § 1 k.k.?

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


× 5 = pięć