Czy lekarz może ponieść odpowiedzialność karną za przestępstwo z art. 162 k.k., pomimo iż udzielił pomocy?

Należy zaznaczyć, iż odpowiedzialność karna, którą przewiduje artykuł 162 § 1 k.k.,(„kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”) zależy od:

  1. konkretnej sytuacji, w której znalazł się człowiek wymagający pomocy,

  2. stanu wiedzy osoby zobowiązanej

    oraz

  3. środków, jakimi dysponuje zobowiązany do udzielenia pomocy.

Udzielenie pomocy przez przeciętnego obywatela

W pierwszej kolejności należy należy znaleźć odpowiedź na pytanie czy sytuacja, w jakiej znalazł się człowiek, któremu należałoby udzielić pomocy, pozwalała sprawcy, dostrzec potrzebę jej udzielenia ze względu na sytuację zagrożenia dla życia lub zdrowia. Kolejnym krokiem jest określenie, jakie czynności należałoby w tej konkretnej sytuacji podjąć w celu uchylenia niebezpieczeństwa, jak również ustalić, w jaki sposób odtworzyłby te obowiązki wzorcowy obywatel. Aby to osiągnąć niezbędny jest pewien stan wiedzy sprawcy, w tym także również jego świadomość nakierowaną na zrozumienie sytuacji i uznanie jej za konieczną do udzielenia pomocy fachowej. W pewnych przypadkach ten obowiązek może polegać jedynie np. na powiadomieniu instytucji właściwej do udzielania pomocy lekarskiej (telefon po karetkę pogotowia) lub na innym działaniu zmniejszającym lub likwidującym zagrożenie dla dóbr prawnych (telefon do straży pożarnej).

Udzielenie pomocy przez lekarza

Należy zauważyć, że jeżeli osobą udzielającą pomocy jest lekarz, to jego obowiązkiem jest udzielenie pomocy lekarskiej, a nie tylko jakiejkolwiek innej pomocy. Oznacza to także, że ma to być pomoc udzielona zgodnie z zasadami sztuki lekarskiej i że lekarz udzielający takiej pomocy odpowiadać może za błąd w sztuce i za jego konsekwencje. W przypadku lekarza niewystarczającym jest zatem jedynie wykonanie telefonu po karetkę pogotowia. Lekarz jest zobligowany do udzielenia niezbędnej pierwszej pomocy.

Jak zostało wspomniane w poprzednich artykułach, lekarz będzie odpowiadać na postawie omawianego artykułu 162 k.k. w przypadku, gdy na lekarzu nie ciąży szczególny obowiązek ochrony zdrowia danego pacjenta. Jeżeli jednak był on gwarantem bezpieczeństwa (był świadkiem grożącego niebezpieczeństwa w trakcie wykonywanej przez niego pracy) na wypadek zaniechania przez niego udzielenia pomocy, powinien podlegać odpowiedzialności za odpowiednie przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu (rozdział XIX kodeksu karnego, np. uszkodzenie prenatalne art. – 157a k.k., śmierć kobiety ciężarnej art. – 154 k.k., nieumyślne spowodowanie śmierci art. – 155 k.k., spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu art. – 156 k.k). a gdy żaden z tych skutków nie wystąpi – co najmniej za narażenie pacjenta na niebezpieczeństwo utraty życia lub spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu – 160 § 2 kk (kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, jeżeli na sprawcy ciąży obowiązek opieki nad osobą narażoną na niebezpieczeństwo, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5).

Środki, jakimi dysponuje zobowiązany do udzielenia pomocy oraz stan osoby, która znajduje się w bezpośrednim niebezpieczeństwie.

Należy zaznaczyć, iż jak wskazuje Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 1 lutego 2008 r., w sprawie o sygnaturze II AKA 382/07: Tylko stwierdzenie zgonu nie wymaga podejmowania działań zmierzających do udzielenia pomocy w sytuacji określonej w przepisie art. 162 k.k.. Warunkiem karalności bowiem jest niepodjęcie działań zmierzających do udzielenia pomocy – nawet gdy szanse uchylenia niebezpieczeństwa były niewielkie.Zatem lekarz, który jest zobligowany do udzielenia pomocy nie poniesie odpowiedzialności karnej, jeżeli osoba potrzebująca jej, zmarła jeszcze przed spostrzeżeniem konieczności jej udzielenia. Jak wspomniane zostało już we wcześniejszym artykule – aby mówić o przestępstwie z art. 162 § 1 k.k. nieistotne jest natomiast zagadnienie, czy działanie, którego sprawca zaniechał, rzeczywiście przyniosłoby ratunek. W tymże świetle należy uznać, że obowiązek udzielenia pomocy powstaje z chwilą wystąpienia położenia zagrażającego bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, a kończy się z chwilą przerodzenia się niebezpieczeństwa w skutek w postaci śmierci albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub z chwilą ustania niebezpieczeństwa.

Jak wynika z powyższej analizy, na lekarzu, który staje w obliczu bezpośredniego zagrożenia utraty życia bądź wystąpienia uszczerbku na zdrowiu spoczywa obowiązek wykorzystania swojej specjalistycznej wiedzy, nawet w przypadku, gdy do sytuacji zagrożenia dochodzi po jego godzinach pracy. Każdy przypadek nieudzielenia pomocy należy oceniać indywidualnie, biorąc pod uwagę możliwości danej osoby. Lekarz bazując na zdobytej przez siebie wiedzy i doświadczeniu zobligowany jest zatem do jej wykorzystania w każdej sytuacji, która tego wymaga, bez względu czy znajduje się w niej jako osoba prywatna, czy jako osoba wykonująca fachową pomoc lekarską. Przeciwna sytuacja będzie niestety skutkować poniesieniem odpowiedzialności karnej.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Czy lekarz może ponieść odpowiedzialność karną za przestępstwo z art. 162 k.k., pomimo iż udzielił pomocy?

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


1 × trzy =