Kiedy lekarz może odmówić pomocy pacjentowi powołując się na klauzulę sumienia?

Sumienie lekarskie, które jest pojęciem z dziedziny etyki, może stanowić kategorię prawną, ponieważ przepisy prawa dotyczące wykonywania zawodu lekarza uwzględniają pojęcie sumienia lekarza jako jednego z kryterium oceny prawidłowości jego zachowania. Próba określenia treści pojęcia „sumienie” nie została zdefiniowana przez ustawodawcę ani w przepisach dotyczących powszechnych gwarancji wolności sumienia, ani też w kontekście gwarancji wolności sumienia podczas wykonywania zawodu lekarza.

W art. 4 Kodeksu Etyki Lekarskiej pojawia się jednak zastrzeżenie, że: „dla wypełnienia swoich zadań lekarz powinien zachować swobodę działań zawodowych, zgodnie ze swoim sumieniem i współczesną wiedzą medyczną”.

Ustawa o Zawodach Lekarza i Lekarza Dentysty w artykule 39 dopuszcza natomiast, by: „lekarz powstrzymywał się od wykonania świadczeń zdrowotnych niezgodnych z jego sumieniem”.

Jednak w tym samym artykule u.z.l dodaje, iż w przypadku zaistnienia takich sytuacji lekarz: „ma obowiązek wskazać realne możliwości uzyskania tego świadczenia u innego lekarza lub w podmiocie leczniczym oraz uzasadnić i odnotować ten fakt w dokumentacji medycznej. Lekarz wykonujący swój zawód na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby ma ponadto obowiązek uprzedniego powiadomienia na piśmie przełożonego.

Jak wynika z powyższego, brak udzielenia pomocy ze względu na klauzulę sumienia nie będzie karane jedynie w takich sytuacjach, gdy:

  1. lekarz wskaże realne możliwości uzyskania objętego odmową świadczenia u innego lekarza lub w innym zakładzie opieki zdrowotnej,

  2. uzasadni i udokumentuje fakt swojej odmowy w dokumentacji medycznej

  3. uprzedzi na piśmie swojego przełożonego – w odniesieniu do lekarza wykonującego swój zawód na podstawie stosunku pracy lub w ramach służby.

Wyobraźmy sobie zatem sytuacje: pełniący ostry dyżur lekarz chirurg dostał wezwanie do operacji ręki małej dziewczynki – została przewieziona z miejsca wypadku do szpitala. Ręka jest zbyt uszkodzona i trzeba dokonać jej amputacji.

Celem rozróżnienia możliwości powołania się na klauzulę sumienia przy odmowie udzielenia pomocy wyobraźmy sobie dwie sytuacje:

  1. lekarz, który został wezwany do operacji nie może pogodzić się z tym, że trzeba amputować rękę dziecku, informuje ordynatora, a także pyta kolegę – lekarza chirurga, który również jest na dyżurze czy podjąłby się przeprowadzenia takiej operacji – i ten się zgadza,

  2. lekarz, który miał początkowo obiekcje, czy jest w stanie podjąć się przeprowadzenia operacji rozpoczyna operować, po chwili zdaje sobie jednak sprawę, że leży to poza możliwościami jego sumienia i, mimo iż przeprowadza operację sam, odchodzi od stołu operacyjnego.

W pierwszym przykładzie lekarz odmawiający udzielenia pomocy poinformował lekarza przełożonego, a co ważniejsze, nie pozbawił pacjenta opieki lekarskiej, ponieważ zadbał o zastąpienie go przez innego lekarza.

W drugim przykładzie jednak lekarz nie miał prawa odejść od stołu powołując się na klauzulę sumienia, ponieważ pozostawił pacjenta bez pomocy.

Ze względu jednak na fakt, iż lekarz świadomie dokonał wyboru swojego zawodu, postuluje się, aby sytuacje, w których lekarz mógł odmawiać pomocy powołując się na klauzulę sumienia ograniczyć do minimum. Stąd też mówi się, by prawo do odmowy udzielenia świadczenia niezgodnego z sumieniem lekarza ograniczone było jedynie do sytuacji związanych ściśle z wyznaniem religijnym czy psychologicznym i wyłącznie w odniesieniu do czynności nieterapeutycznym o charakterze „diagnostyczno – administracyjnym”, jak np. wypisanie recepty, wydanie zaświadczenia czy skierowanie na badania prenatalne.

Jak wynika z powyższej analizy, mogą wystąpić sytuacje, w których lekarz nie będzie ponosił odpowiedzialności karnej z powodu odmowy pomocy medycznej, gdyż powołał się na klauzulę sumienia. Jednak będą to jedynie takie sytuacje, w których lekarz odmawiający udzielenia pomocy zrealizował związane z taką odmową obowiązki. Podnoszone są również postulaty, by odmowa udzielenia świadczeń tego rodzaju dotyczyła jedynie kwestii nieterapeutycznych. Ma to celu zminimalizowanie powstawanie sytuacji, w których nie dochodzi do udzielenia pomocy przy nagłych i grożących śmiercią lub uszczerbkiem na zdrowiu sytuacjach, z powodu wystąpienia niespodziewanego konfliktu sumienia. Pamiętać bowiem należy, że lekarz jest podmiotem szczególnie prawnie zobowiązanym do udzielania pomocy, a jego nieuzasadniona odmowa pomocy grozi poniesieniem odpowiedzialności karnej.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Kiedy lekarz może odmówić pomocy pacjentowi powołując się na klauzulę sumienia?

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


4 × jeden =