Kiedy lekarz ponosi odpowiedzialność karną za przestępstwo nieudzielenia pomocy z art. 162 § 1 k.k?

Zgodnie z art. 162 § 1 k.k.: „kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”.

Jak wynika z cytowanego artykułu, zachowanie wypełniające sprawcze znamiona artykułu 162 § 1 k.k. polega na nieudzieleniu pomocy osobie, której grozi bezpośrednie niebezpieczeństwo. Przestępstwo tego rodzaju jest jednomianowe, ponieważ może być popełnione jedynie poprzez zaniechanie.

Odpowiedzialność karna grozi zatem sprawcy, który nie udziela pomocy człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Innego rodzaju niebezpieczeństwo – np. niebezpieczeństwo, które:

  1. nie może być ocenione jako bezpośrednie – np. nieudzielenie pomocy w przypadku lekkiego skaleczenia osoby poszkodowanej

    bądź

  2. skierowane jest przeciwko innemu dobru niż zdrowie lub życie ludzkie – np. zmierzające do spowodowania szkody majątkowej – nie stanowią podstawy do prawnego zaniechania udzielenia pomocy.

Należy również pamiętać, że przestępność czynu zostaje z art. 162 § 2 k.k. w pewien sposób wyłączona, poprzez wskazanie, że nie popełnia przestępstwa ten, kto nie udziela pomocy w przypadkach, w których zachodzi konieczność poddania się:

  1. zabiegowi lekarskiemu

    lub

  2. w sytuacji, w której występuje możliwość niezwłocznej pomocy ze strony instytucji lub osoby do tego powołanej.

Sposób realizacji obowiązku pomocy wynika z ukształtowanej sytuacji. Nieodzowny standard tej pomocy, jak wskazuje wyrok Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2013 r., w sprawie o sygn. akt II AKA 271/13: „powinien być określony dla danego konkretnego wypadku. Zachowanie odbiegające od tak wyznaczonego standardu oznaczać będzie brak udzielenia oczekiwanej pomocy i realizację tym samym typu czynu zabronionego określonego w art. 162 § 1 k.k.

Ponadto, art. 162 § 1 k.k. również w pewnym zakresie ogranicza zakres kryminalizowanych zachowań jedynie do sytuacji, w której sprawca mógł udzielić pomocy bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Nie stanowi zatem przestępstwa:

  1. nieudzielenie pomocy człowiekowi, któremu grozi co najwyżej średni uszczerbek na zdrowiu (art. 157 k.k.)

    oraz

  2. w sytuacji, gdy udzielający pomocy, podejmując działania ratunkowe, sprowadzałby tym samym poważne niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia własnego albo innej osoby, np. pozostającej pod jego opieką.

Wartym jest również wskazanie, że dla dokonania przestępstwa nie jest wymagany skutek w postaci śmierci lub doznania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu przez człowieka znajdującego się w niebezpieczeństwie. Jak wskazuje bowiem postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2003 roku w sprawie o sygn. akt V KK 112/02, w sformułowanej przez Sąd tezie: „Warunkiem odpowiedzialności sprawcy na podstawie przepisu art. 162 § 1 KK nie jest zaistnienie jakiegokolwiek skutku, a w szczególności wymienionych w tym przepisie: utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu człowieka. Warunkiem takim jest świadomość sprawcy, że inna osoba znajduje się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu i uchylenie się tegoż sprawcy od udzielenia pomocy, mimo że może on jej udzielić bez narażenia siebie samego lub innej osoby na takie samo niebezpieczeństwo. Tak więc kwestia istnienia związku przyczynowego między zachowaniem się oskarżonych a śmiercią pokrzywdzonej jest całkowicie drugorzędną, niemającą żadnego merytorycznego znaczenia„.

Przepis art. 162 § 1 k.k. nakłada zatem obowiązek podjęcia działań ratujących życie lub zdrowie człowieka od chwili uświadomienia sobie istnienia takiego zagrożenia dla innej osoby aż do momentu, gdy stan niebezpieczeństwa przerodzi się w skutek w postaci śmierci człowieka lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.

Należy zaznaczyć jednak, iż mówiąc o zakończeniu działań nakierowanych na ratowanie życie lub zdrowia przez lekarza, należy wziąć pod uwagę nie tylko skutek jakim jest ustanie powodów obligujących lekarza do pomocy z jakiegokolwiek powodu, ale rodzaj podjętych przez niego czynności. Posiadane przez lekarza umiejętności, wiedza i doświadczenie zawodowe pozwalają mu bowiem rozpocząć takie czynności reanimacyjne, których człowiek niewyedukowany w tym kierunku nie byłby w stanie nawet podjąć. Na lekarzu ciąży zatem obowiązek wykorzystania całej swej wiedzy i doświadczenia, aby udzielić pomocy potrzebującemu.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Kiedy lekarz ponosi odpowiedzialność karną za przestępstwo nieudzielenia pomocy z art. 162 § 1 k.k?

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


4 + = jedenaście