Kiedy dochodzi do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania przygotowawczego?

Postępowanie przygotowawcze toczące się przeciwko lekarzowi może zakończyć się wniesieniem przez Prokuratora aktu oskarżenia do Sądu. W pewnych przypadkach Prokurator może skierować do Sądu zamiast aktu oskarżenia wniosek o warunkowe umorzenie postępowania karnego. Prokurator może również wydać postanowienie o umorzeniu prowadzonego postępowania przygotowawcze. 

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż umorzenie postępowania karnego oznacza zakończenie dochodzenia lub śledztwa, w przypadku gdy dalsze postępowanie jest niedopuszczalne lub bezprzedmiotowe. Art. 17 k.p.k. zawiera katalog sytuacji, w których nie prowadzi się postępowania, a jeżeli zostało już wszczęte, to organ, który je prowadzi powinien je umorzyć. I tak dopuszczalne jest umorzenie postępowania w następujących wypadkach:

  1. czynu nie popełniono albo brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia,

  2. czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego albo ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa,

  3. społeczna szkodliwość czynu jest znikoma,

  4. ustawa stanowi, że sprawca nie podlega karze,

  5. oskarżony zmarł,

  6. nastąpiło przedawnienie karalności,

  7. postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone albo wcześniej wszczęte toczy się,

  8. sprawca nie podlega orzecznictwu polskich sądów karnych,

  9. brak skargi uprawnionego oskarżyciela,

  10. brak wymaganego zezwolenia na ściganie lub wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej, chyba że ustawa stanowi inaczej,

  11. zachodzi inna okoliczność wyłączająca ściganie.

Ad. 1 Czynu nie popełniono albo brak jest danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie jego popełnienia

Przypadek ten odnosi się do sytuacji, kiedy w ogóle popełnienie przestępstwa nie miało miejsca, jak i do sytuacji, gdy postępowanie karne było prowadzone przeciwko niewłaściwej osobie.

Przykładem takiej sytuacji będzie złożenie wniosku o ściganie przestępstwa z art. 192 k.k., tj. wykonanie zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta, i ustalenie w postępowaniu przygotowawczym dzięki przeprowadzonym czynnościom przez odpowiednie organy ścigania, iż lekarz dysponował pisemną zgodą pacjenta na przeprowadzenie zabiegu.

Ad. 2 Czyn nie zawiera znamion czynu zabronionego albo ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa

W tej sytuacji czyn miał miejsce, jednak nie zawiera on wszystkich znamion określonego przestępstwa. Dotyczy to również sytuacji, gdy oskarżony działał w ramach tzw. obrony koniecznej, w stanie wyższej konieczności, pod wpływem błędu lub był niepoczytalny.

Za przykład tej przesłanki może posłużyć niewypełnienie znamion przestępstwa opisanego w art. 162 k.k., którego treść wskazuje, że: kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”. Należy bowiem stwierdzić, iż wszelkie sytuacje zagrożenia bądź pośredniego niebezpieczeństwa utraty życia bądź wystąpienia lekkiego uszczerbku na zdrowiu nie wypełni znamion opisanego przestępstwa.

Ad. 3 Społeczna szkodliwość czynu jest znikoma

Kolejną przesłanką jest znikoma społeczna szkodliwość czynu. Zgodnie z art. 1 § 2 k.k. „Nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość jest znikoma.”  Powyższe oznacza, że co prawda czyn zabroniony został popełniony, ale z uwagi na znikomy stopień społecznej szkodliwości, nie stanowi przestępstwa.

Stopień społecznej szkodliwości czynu jest oceniany przez pryzmat kryteriów ustalonych w art. 115 § 2 k.k. Zgodnie z art. 115 § 2 k.k., przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody, sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych reguł ostrożności i stopień ich naruszenia (elementy przedmiotowe i podmiotowe czynu). Umorzenie postępowania przed rozprawą z uwagi na znikomą społeczną szkodliwość czynu dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy zebrane dowody mają całkowicie jednoznaczną wymowę, a dokonanie trafnych ustaleń co do popełnienia przez oskarżonego zarzucanego czynu oraz stopnia społecznego niebezpieczeństwa tego czynu nie wymaga oceny materiału dowodowego.

Ad. 4 Ustawa stanowi, że sprawca nie podlega karze

Kodeks karny przewiduje liczne przypadki, kiedy mimo popełnienia danego czynu, sprawca nie podlega karze. Przykładowo niezawiadomienie o popełnieniu przestępstwa jest zgodnie z art. 240 § 1 k.k. przestępstwem. Niemniej jednak nie podlega karze, kto zaniechał zawiadomienia z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego najbliższym (art. 240 § 3 k.k.).

Jako przykład można również podać art. 160 § 4 k.k., który wskazuje, iż lekarz nie podlega karze za przestępstwo narażenia człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, jeśli dobrowolnie uchylił grożące niebezpieczeństwo.

Ad. 5 Oskarżony zmarł

Śmierć oskarżonego jest oczywistą przesłanką umorzenia postępowania karnego toczącego się przeciwko niemu, a więc w sytuacji śmierci lekarza, nie będzie możliwym prowadzenie przeciwko niemu postępowania karnego.

A6. 6 Nastąpiło przedawnienie karalności

Zgodnie z art. 101 § 1 k.k. karalność przestępstwa ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynęło lat:

  1. 30 – gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa,

  2. 20 – gdy czyn stanowi inną zbrodnię,

  3. 15 – gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat (np. przestępstwo art. 156 § 2 – „Kto powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu w postaci ciężkiego kalectwa, ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej, choroby realnie zagrażającej życiu, trwałej choroby psychicznej, całkowitej albo znacznej trwałej niezdolności do pracy w zawodzie lub trwałego, istotnego zeszpecenia lub zniekształcenia ciała, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10”),

  1. 10 – gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata (np. art. 155 – „Kto nieumyślnie powoduje śmierć człowieka, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5”),

  1. 5 – gdy chodzi o pozostałe występki (np. art. 152 k.k. § 1. „Kto za zgodą kobiety przerywa jej ciążę z naruszeniem przepisów ustawy podlega karze pozbawienia wolności do lat 3”).

Natomiast karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje z upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy przestępstwa, nie później jednak niż z upływem 3 lat od czasu jego popełnienia. Karalność wykroczenia ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia upłynął rok, jeżeli w tym okresie wszczęto postępowanie. W przypadku, gdy wszczęto postępowanie, karalność wykroczenia zgodnie z art. 45 k.w. ustaje z upływem 2 lat od popełnienia czynu.

Ad. 7 Postępowanie karne co do tego samego czynu tej samej osoby zostało prawomocnie zakończone albo wcześniej wszczęte toczy się

Stan rzeczy osądzonej zachodzi wówczas, gdy uprzednio zakończone zostało prawomocne postępowanie co do tego samego czynu tej samej osoby, zaś nowe postępowanie pokrywa się z przedmiotem postępowania w sprawie już zakończonej, a także gdy jego przedmiot jest częścią przedmiotu osądzonego w sprawie już zakończonej. Nie wszczyna się również postępowania, a wszczęte umarza, jeżeli wcześniej wszczęte toczy się co do tego samego czynu i tej samej osoby.

Przykładem zaistnienia tej przesłanki może być wniesienie wniosku o ściganie przez rodzinę pokrzywdzonego w sytuacji, gdy pokrzywdzony uprzednio również złożył już wniosek w tej samej sprawie (np. art. 157 k.k. statuujący przestępstwo spowodowania naruszenia czynności narządu ciała w sytuacji z § 5 tegoż artykułu: jeśli pokrzywdzonym jest osoba najbliższa, ściganie przestępstwa określonego w § 3 następuje na jej wniosek, tj. wniesienie wniosku o ściganie ojca zarówno przez matkę pokrzywdzonego jak i samego pokrzywdzonego).

Ad. 8 Sprawca nie podlega orzecznictwu polskich sądów karnych

W punkcie tym ujęto brak podsądności polskim sądom karnym. Podsądność sądom karnym obejmuje podsądność sądom powszechnym i wojskowym. Regułą jest orzecznictwo sądów powszechnych, a wyjątkiem jest podsądność sądom wojskowym.

Ad. 9 Brak skargi uprawnionego oskarżyciela

Dotyczy to przestępstw, które są ścigane z oskarżenia prywatnego, np. art. 157 § 4 k.k, którego treść brzmi: „naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia nie trwające dłużej niż 7 dni, odbywa się z oskarżenia prywatnego”.

Jeżeli zatem w sprawie, w której powinien być wniesiony prywatny akt oskarżenia, oskarżycielem jest osoba nie będąca pokrzywdzoną czynem przestępnym, to postępowanie takie nie powinno być wszczęte, a już wszczęte powinno zostać umorzone. Przykładem może być zawiadomienie o popełnieniu przez lekarza przestępstwa – doprowadzenia do lekkiego uszczerbku na zdrowiu przez brata pacjentki.

Ad. 10 Brak wymaganego zezwolenia na ściganie lub wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej, chyba że ustawa stanowi inaczej

Punkt ten dotyczy braku wniosku osoby pokrzywdzonej.

Przestępstwem wnioskowym, za które lekarz może ponieść odpowiedzialność karną są np.:

  1. nieumyślne lekkie uszkodzenie ciała – art. 157 § 3 k.k.

  2. nieumyślne narażenie człowieka na niebezpieczeństwo – art. 160§3 k.k.

  3. przeprowadzenie zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta – 192 k.k.

Ad. 11 Inne okoliczności wyłączające ściganie

Podkreślenia wymaga fakt, iż katalog zawarty w art. 17 k.p.k. nie jest katalogiem zamkniętym, bowiem Kodeks postępowania karnego zawiera szereg innych przypadków, kiedy postępowanie może być umorzone. Do przeszkód procesowych niewymienionych w w/w przepisie należą:

  1. art. 11 k.p.k. – postępowanie w sprawie o występek, zagrożony karą pozbawienia wolności do lat 5, można umorzyć, jeżeli orzeczenie wobec oskarżonego kary byłoby oczywiście niecelowe ze względu na rodzaj i wysokość kary prawomocnie orzeczonej za inne przestępstwo, a interes pokrzywdzonego temu się nie sprzeciwia,

  2. art. 596 k.p.k. – zastrzeżenie dokonane przez państwo obce w postępowaniu ekstradycyjnym, że postępowanie dotyczyć może tylko tych przestępstw, co do których nastąpiło wydanie, zaś postępowanie nie może się toczyć co do innych przestępstw popełnionych przed dniem wydania,

  3. art. 58 § 2, art. 61 § 1 k.p.k. – brak strony skarżącej powstały w toku procesu w wyniku śmierci osoby wnoszącej oskarżenie, gdy w jej uprawnienie nie wstąpiła osoba najbliższa. Taka sytuacja może dotyczyć oskarżyciela prywatnego oraz subsydiarnego.

Kto wydaje postanowienie o umorzeniu dochodzenia lub śledztwa

W przypadku zaistnienia przesłanek do umorzenia postępowania uprawnionymi do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania:

  1. w przypadku dochodzenia – Policja lub inny organ prowadzący postępowanie

  2. w przypadku śledztwa – Prokurator prowadzący postępowanie.

Warto wskazać, iż w przypadku wydania postanowienia o umorzeniu dochodzenia przez organ nieprokuratorski nie musi zawierać ono uzasadnienia.

Podsumowując należy stwierdzić, iż w przypadku gdy dalsze postępowanie jest niedopuszczalne lub bezprzedmiotowe, organ ścigania, mimo powziętej informacji o popełnieniu przestępstwa przez lekarza może umorzyć postępowanie karne. Kodeks karny w art. 17 przewiduje katalog okoliczności, których wystąpienie może skutkować takim zakończeniem sprawy.

Wartym jest jednak uwagi fakt, że kodeks karny przewiduje instytucję subsydiarnego aktu oskarżenia, który gwarantuje włączenie osoby pokrzywdzonej przestępczym działaniem lekarza do postępowania sądowego w roli oskarżyciela w miejsce Policji bądź prokuratury. Więcej informacji na temat subsydiarnego aktu oskarżenia można przeczytać w: Kiedy pokrzywdzony może złożyć do Sądu subsydiarny akt oskarżenia? oraz Wymogi formalne subsydiarnego aktu oskarżenia.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Kiedy dochodzi do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania przygotowawczego?

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


7 × pięć =