Jakie znaczenie ma sprzeciw nieprzytomnego pacjenta wyrażony przed powstaniem konieczności podjęcia interwencji?

Oświadczenie złożone złożone na przyszłość, czyli pro futuro, określa granice dopuszczalnej interwencji medycznej wobec nieprzytomnego pacjenta, który jest niezdolny do wyrażenia swojej woli w chwili powstania konieczności wykonania zabiegu leczniczego. Oświadczenie to jest znane i uregulowane w wielu krajach europejskich, jednakże nie zostało wyrażone wprost w polskim prawie. Należy się więc zastanowić jakie są podstawy przedstawienia lekarzowi zarzutu ratowania pacjenta bez jego zgody, w sytuacji gdy pacjent był nieprzytomny, a wcześniej wyraził sprzeciw, a także zarzutu zaniechania wykonania obowiązku udzielenia pomocy w przypadku nie podjęcia w takim wypadku żadnej czynności leczniczej, co spowoduje śmierć lub uszczerbek na zdrowiu pacjenta.

Artykuł 30 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, nakłada na lekarza obowiązek udzielenia pomocy w każdym przypadku, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia, oraz w innych przypadkach niecierpiących zwłoki.

Z uwagi na brak regulacji warunków jaki powinny spełniać oświadczenia pro futuro, sytuacja prawna lekarza zobowiązanego do oceny takiego oświadczenia jest trudna. Zakres udzielenia pomocy przez lekarza zostaje wskazany przez wiążące go normy, umowy cywilnoprawne, umowy o pracę lub inne akty wewnętrzne. Na tej podstawie lekarz staje się gwarantem ochrony życia i zdrowia pacjenta pozostającego pod jego opieką, w związku z powyższym ponosi odpowiedzialność karną za skutki zaniechania tego obowiązku.

Poza obowiązkiem udzielenia pacjentowi pomocy i niedopuszczenia do negatywnych dla jego życia lub zdrowia skutków lekarza obowiązuje również zakaz podejmowania podejmowania czynności leczniczych bez zgody pacjenta. Z przepisów art. 32 i i 34 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty wynika norma zakazująca działania wbrew woli pacjenta w przypadku udzielenia skutecznej zgody spełniającej określone warunków. Na marginesie należy wspomnieć, że działania lekarza nie są ograniczone koniecznością uzyskania zgody w przypadku m.in. leczenia przymusowego osób uzależnionych, osób z zaburzeniami psychicznymi, niepoczytalnych sprawców czynów zabronionych, czy sprawców przestępstw seksualnych.

W przypadku braku zgody przez pacjenta na leczenie, lekarz który podejmie działania lecznicze, poniesie odpowiedzialność karną za przestępstwo z art. 192 k.k. (więcej na ten temat w artykule: Odpowiedzialność karna lekarza za popełnienie przestępstwa wykonania zabiegu bez zgody pacjenta z art. 192 § 1 k.k.).

Należy więc stwierdzić, że zakres stosowania normy sankcjonowanej, która nakazuje lekarzowi podejmowanie czynności zmierzających do ratowania życia lub zdrowia pacjenta zależy od zbadania, czy została spełniona przesłanka uzyskania prawnie skutecznej zgody.

W kwestii oświadczeń pro futuro wypowiedział się Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 27 października 2005 r. w sprawie o sygn. akt III CK 155/05 w którym stwierdził, iż Oświadczenie pacjenta wyrażone na wypadek utraty przytomności, określające wolę dotyczącą postępowania lekarza w stosunku do niego w sytuacjach leczniczych, które mogą zaistnieć, jest dla lekarza – jeżeli zostało złożone w sposób wyraźny i jednoznaczny – wiążące”.

W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd Najwyższy wskazał, że sprzeciw pacjenta może być uwzględniony tylko wtedy, „gdy został uzewnętrzniony w sposób wyraźny i jednoznaczny, ze świadomością dokonanego wyboru i przyjętych preferencji, zwłaszcza gdy związek czasowy między oświadczeniem a zabiegiem jest dostatecznie ścisły”.

W doktrynie pojawił się jednak spór czy należy respektować wolę pacjenta pro futuro, z którym nie można się porozumieć. Przyjęcie aprobującego stanowiska stawia lekarza w sytuacji braku pewności prawa, narażając go z jednej strony na odpowiedzialność karną z art. 192 k.k., a z drugiej natomiast na odpowiedzialność za spowodowanie śmierci lub uszczerbku na zdrowiu. Zgodnie z drugim stanowiskiem nie ma podstaw do respektowania woli pacjenta wyrażonej wcześniej, w przypadku nie możności podjęcia decyzji, podczas konieczności interwencji medycznej. Zgodnie z tym poglądem, w tej sytuacji zachodzi konieczność udzielenia pomocy lekarskiej w każdym przypadku, gdy pacjent wyłącznie uprawniony do wyrażenia zgody jest nieprzytomny, a są spełnione warunki do podjęcia legalnej interwencji pomimo braku takiej zgody. Zaistniały spór nie został ostatecznie rozstrzygnięty.

Podsumowując należy stwierdzić, że w świetle obowiązującego prawa respektowanie przez lekarza oświadczeń pro futuro może prowadzić do zarzutu odpowiedzialności karnej za skutki spowodowane zaniechaniem leczenia. Z pewnością przesłanki skuteczności oświadczeń pro futuro, wyznaczające granice obowiązku respektowania prawa pacjenta powinny zostać uregulowane w ustawie. Na zakończenie warto wspomnieć, że w krajach, w których kwestia oświadczeń pro futuro została uregulowana, obowiązek respektowania woli pacjenta dotyczy jedynie takich oświadczeń, które spełniają określone warunki formalne, np. dotyczą ograniczenia czasowego ważnego takiego oświadczenia lub szczególnej formy.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Małgorzata Nowosielska

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Jakie znaczenie ma sprzeciw nieprzytomnego pacjenta wyrażony przed powstaniem konieczności podjęcia interwencji?

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


9 − sześć =