Jakie uprawnienia przysługują osobom najbliższym w przypadku śmierci pacjenta będącego pokrzywdzonym?

Należy zauważyć, że przypadki przestępstw popełnianych przez lekarzy przeciwko życiu i zdrowiu pacjenta mogą się niestety skończyć śmiercią pacjenta. Pamiętać jednak należy, iż śmierć pokrzywdzonego pacjenta nie wyklucza ochrony jego interesów w procesie karnym.

Ustawa karna w takich sytuacjach przekazuje zakres uprawnień procesowych pokrzywdzonego – zmarłego osobom najbliższym, ponieważ jak wskazuje art. 61 § 1 k.p.k.: „W razie śmierci oskarżyciela prywatnego postępowanie zawiesza się, a osoby najbliższe lub osoby pozostające na utrzymaniu zmarłego mogą wstąpić w jego prawa.”

Kto to jest osoba najbliższą dla pokrzywdzonego?

Określenie osoby najbliższej należy definiować w oparciu o przepis art. 115 § 11 k.k, który wymienia poszczególne kategorie osób objętych tym wyrażeniem ustawowym: „Osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu”. Zgodnie z tą definicją należy przyjąć, iż nie tylko małżonkowie pozostają dla siebie osobami najbliższymi, ale również i osoby pozostające w związkach partnerskich. 

Ze względu na moment wstąpienia do procesu osoby najbliższej, należy wyróżnić podział na:

  1. zastępczą stronę procesową – w sytuacji, gdy pokrzywdzony umiera przed wszczęciem procesu karnego,

  2. nową stronę procesową – w sytuacji, gdy pokrzywdzony zmarł po wszczęciu procesu karnego, w jeżeli w miejsce zmarłego pokrzywdzonego, który uzyskał status strony w postępowaniu sądowym (również jako oskarżyciel posiłkowy), wstępuje osoba najbliższa.

Należy zauważyć, iż strona zastępcza działa we własnym imieniu, gdyż zmarły pacjent, którego miejsce zajęła, nie jest już podmiotem prawnym, nikt więc nie może wykonywać jego praw. Osoby, które działają za zmarłego stają się zatem pełnoprawną stroną procesową.

Należy również zauważyć, że art. 52 § 2 k.p.k., który stanowi, iż w wypadku gdy organ prowadzący postępowanie dysponuje informacją o istnieniu osób najbliższych dla pokrzywdzonego, powinien pouczyć o przysługujących uprawnieniach co najmniej jedną z nich.

Jak można wstąpić do procesu?

W razie śmierci oskarżyciela posiłkowego ubocznego (działającego obok oskarżyciela jednego z organów ścigania), osoby mu najbliższe, na podstawie art. 58 k.p.k. mogą wstąpić do postępowania w miejsce zmarłego w każdym stadium procesu.

W wypadku śmierci oskarżyciela posiłkowego samodzielnego lub oskarżyciela prywatnego, na podstawie 61 § 2 k.p.k postępowanie zawiesza się na okres 3 miesięcy licząc od dnia jego śmierci. W tym czasie osoba najbliższa powinna wstąpić w miejsce zmarłego, a gdyby to nie nastąpiło, postępowanie umarza się.

Działanie osoby najbliższej w procesie

Osoba najbliższa, działająca jako strona zastępcza lub nowa, samodzielnie decyduje o zakresie, w jakim wykorzysta uprawnienia procesowe służące pokrzywdzonemu, tj. może cofnąć wniosek o ściganie złożony przez pokrzywdzonego lub złożyć wniosek, którego pokrzywdzony odmawiał. Może odstąpić od oskarżenia posiłkowego czy prywatnego, albo je wytoczyć niezależnie od woli zmarłego. Może wytoczyć powództwo, choć pokrzywdzony tego nie chciał.

Prokurator

Na podstawie art. 52 § 1 k.p.k., który w brzmieniu: „W razie śmierci pokrzywdzonego prawa, które by mu przysługiwały, mogą wykonywać osoby najbliższe lub osoby pozostające na jego utrzymaniu, a w wypadku ich braku lub nieujawnienia – prokurator, działając z urzędu”, daje również wstąpienie w prawa pokrzywdzonego prokuratorowi. Jest to możliwe w razie braku lub nieujawnienia osób najbliższych. W razie późniejszego ustalenia osób najbliższych zmarłego pokrzywdzonego uprawnienia prokuratora jako strony zastępczej, wygasają i przechodzą na osobę najbliższą, łącznie z możliwością złożenia wniosku o zaniechanie ścigania.

Prokurator jednak nie może realizować tych uprawnień niezależnie od woli zmarłego pokrzywdzonego. Niedopuszczalne jest, aby prokurator składał wniosek o ściganie, którego nie życzył sobie zmarły czy cofał za zmarłego taki wniosek.

Prokurator nie może działać w sposób obiektywnie niekorzystny dla pokrzywdzonego lub niezgodny z jego wyraźną wolą albo w sposób sprzeczny z decyzjami procesowymi podejmowanymi przez samego siebie jako prokuratora.

Podsumowując należy stwierdzić, iż śmierć pokrzywdzonego pacjenta nie stoi na przeszkodzie aby rodzina dochodziła jego praw. W przypadku śmierci pokrzywdzonego pacjenta, osoby najbliższe mają prawo wstąpić do prowadzonego postępowania jako strony zastępcze lub w przypadku gdy pokrzywdzony zmarł przez rozpoczęciem procesu karnego, wstąpić do procesu jako nowa strona. Organy procesowe wiedząc o śmierci pokrzywdzonego mają obowiązek pouczenia osób najbliższych dla zmarłego pokrzywdzonego o ich uprawnieniach, jeżeli tylko dysponują one informacjami o takich osobach. Dotyczy to każdego organu postępowania, a więc zarówno prowadzącego dochodzenie lub śledztwo, jak i sądów w zależności od tego, na jakim etapie procesu zmarł pokrzywdzony i kiedy ujawniły się informacje o jego bliskich. W sytuacji nieujawnienia osób najbliższych pokrzywdzonego, to prokurator, choć w mniejszym zakresie, może przejąć prawa pokrzywdzonego.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Jakie uprawnienia przysługują osobom najbliższym w przypadku śmierci pacjenta będącego pokrzywdzonym?

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


dziewięć − 7 =