Jak pokrzywdzony może uczestniczyć w postępowaniu karnym przeciwko lekarzowi?

W ostatnim czasie można zauważyć znaczący wzrost procesów karnych przeciwko lekarzom, w związku z zaniedbaniami jakich dopuścili się oni w trakcie udzielania pomocy medycznej.

Należy wskazać, iż postępowania sądowe w których oskarżonymi są lekarze nie należą do łatwych. Wynika to przede wszystkim z faktu, iż w tego rodzaju sprawach konieczny jest udział biegłych sądowych, co wiąże się automatycznie z długotrwałością postępowania.

Warto zauważyć, że w polskim systemie prawnym nie ma szczegółowej regulacji w zakresie błędu w sztuce lekarskiej czy zaniedbań lekarskich. Dlatego też, w praktyce zachowania lekarzy naruszających swoje obowiązki w związku ze świadczoną pomocą medyczną kwalifikowane są w oparciu o ogólne przepisy dotyczące przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu.

Niewłaściwe działania lekarzy najczęściej kwalifikowane są w kategorii przestępstwa nieumyślnego spowodowania śmierci, narażenia na utratę życia lub zdrowia, nieudzielenia pomocy oraz spowodowania uszczerbku na zdrowiu (art. 156 k.k. ciężki uszczerbek na zdrowiu i art. 157 k.k. średni i lekki uszczerbek na zdrowiu).

Celem niniejszego artykułu jest omówienie kwestii istotnej z punktu widzenia pokrzywdzonego pacjenta, a mianowicie procedury udziału pokrzywdzonego w postępowaniu karnym przeciwko lekarzowi.

Należy wskazać, że pojęcie pokrzywdzonego zostało wprost zdefiniowane przez ustawę karną. Zgodnie z art. 49 § 1 k.p.k.,: „Pokrzywdzonym jest osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo”.

Biorąc pod uwagę powyższe, należy stwierdzić, że w procesie karnym przeciwko lekarzowi pokrzywdzonym będzie pacjent (lub w przypadku jego śmierci osoba wykonująca prawa pokrzywdzonego np. członek rodziny zmarłego pacjenta), którego życie lub zdrowie na skutek działań lekarza zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone.

Podkreślenia wymaga okoliczność, iż pokrzywdzony pacjent ma możliwość czynnego udziału w procesie przeciwko lekarzowi, na każdym jego etapie.

Przede wszystkim wskazać należy, iż pokrzywdzony ma możliwość zawiadomienia organów ścigania o popełnieniu na jego szkodę przestępstwa lub wnieść wniosek o ściganie sprawcy przestępstwa.

Jak wynika z art. 299 § 1 k.p.k.: „W postępowaniu przygotowawczym pokrzywdzony i podejrzany są stronami”.

Posiadanie statusu strony postępowania przygotowawczego wiąże się dla pokrzywdzonego z szeregiem uprawień.

W zakresie uprawień pokrzywdzonego wskazać należy przede wszystkim na prawo uzyskania informacji o toku postępowania. W ramach tego uprawienia pokrzywdzony może m.in. przeglądać akta sprawy i uzyskiwać z nich odpisy. Ponadto organ procesowy prowadzący postępowanie przygotowawcze ma obowiązek informowania pokrzywdzonego o podejmowanych czynnościach procesowych.

Co istotne, jak wynika z art. 317 k.p.k. pokrzywdzony ma prawo żądać dopuszczenia go do udziału w poszczególnych czynnościach postępowania przygotowawczego, w tym zwłaszcza do udziału w przesłuchaniu świadków. Warto przy tym zauważyć, iż organ prowadzący postępowanie może odmówić dopuszczenia pokrzywdzonego do udziału w czynnościach postępowania tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach, ze względu na ważny interes prowadzonego postępowania.

Istotnym uprawnieniem pokrzywdzonego przestępstwem popełnionym przez lekarza jest – wynikające z art. 318 kp.k. – prawo udziału w przesłuchaniu biegłych, w tym także prawo do zapoznania się z wydaną przez nich opinią pisemną.

Zauważyć należy, iż w razie wydania przez prokuratora postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego, pokrzywdzony – zgodnie z treścią art. 306 § 1 pkt 1 k.p.k. – ma prawo zaskarżyć przedmiotową decyzję w drodze zażalenia. Co istotne, w przypadku dwukrotnego wydania postanowienia o umorzeniu postępowania bądź odmowie jego wszczęcia pokrzywdzony – w myśl art. 330 § 2 k.p.k. – może wnieść do sądu subsydiarny akt oskarżenia.

Będąc pokrzywdzonym przestępstwem, warto abyś miał na uwadze, iż chcąc mieć realny wpływ na przebieg postępowania na etapie sądowym, powinieneś przystąpić do sprawy w charakterze oskarżyciela posiłkowego (o ile sprawa nie trafiła do Sądu na skutek złożonego przez Ciebie subsydiarnego aktu oskarżenia). Trzeba bowiem zauważyć, iż w momencie przekazania sprawy do Sądu (tj. z chwilą skierowania aktu oskarżenia) pokrzywdzony traci status strony postępowania, a może go nabyć ponownie dopiero z chwilą zgłoszenia swojego udziału w sprawie w charakterze oskarżyciela posiłkowego (tj. oskarżyciela występującego „obok” oskarżyciela publicznego-prokuratora).

Zgodnie z art. 53 k.p.k.: w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego pokrzywdzony może działać jako strona w charakterze oskarżyciela posiłkowego obok oskarżyciela publicznego lub zamiast niego”.

Warto przy tym zauważyć, że oskarżycielem posiłkowym może być nie tylko sam pokrzywdzony, ale także osoba wykonująca jego prawa. Osobą wykonującą prawa pokrzywdzonego jest np. rodzic małoletniego pokrzywdzonego.

Instytucję wstąpienia do postępowania w charakterze oskarżyciela posiłkowego reguluje art. 54 §1 k.p.k. w myśl którego: jeżeli akt oskarżenia wniósł oskarżyciel publiczny, pokrzywdzony może aż do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej złożyć oświadczenie, że będzie działał w charakterze oskarżyciela posiłkowego”.

Z powyższego wynika, iż pokrzywdzony nabywa status oskarżyciela posiłkowego z chwilą złożenia oświadczenia w tym przedmiocie, co może nastąpić najpóźniej do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej, a więc do momentu odczytania aktu oskarżenia. Warto przy tym podkreślić, że art. 334 § 2 k.p.k. nakłada na prokuratora obowiązek pouczenia pokrzywdzonego w razie potrzeby (np. gdy działa on bez profesjonalnego pełnomocnika) o prawie do zgłoszenia oświadczenia o działaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego wraz z zawiadomieniem o przesłaniu aktu oskarżenia do Sądu.

Na uwagę zasługuje okoliczność, iż ustawa karna nie określa wprost formy złożenia oświadczenia o udziale w sprawie jako oskarżyciel posiłkowy. Można więc wnioskować, że oświadczenie takie będzie można złożyć zarówno w formie pisemnej, jak i ustnie do protokołu.

Należy mieć na uwadze, że uzyskanie statusu oskarżyciela posiłkowego (a więc strony postępowania sądowego) niesie za sobą szereg uprawnień, które co istotne nie wygasają nawet w przypadku odstąpienia oskarżyciela publicznego od oskarżenia.

Jako oskarżyciel posiłkowy masz m.in. prawo do :

  • ustanowienia i korzystania z pomocy pełnomocnika;

  • zgłaszania wniosków dowodowych, np. o przesłuchanie świadków czy dołączenie do akt sprawy określonych dokumentów;

  • zadawania pytań oskarżonemu, świadkom, biegłym;

  • złożenia wniosku o orzeczenie środka karnego w postaci obowiązku naprawienia wyrządzonej szkody;

  • zapoznania się z aktami sprawy oraz wykonania ich fotokopii oraz kserokopii.

Podsumowując, należy zauważyć, iż będąc pokrzywdzonym przestępstwem popełnionym przez lekarza w ramach świadczonej przez niego pomocy medycznej, masz prawo do aktywnego udziału w każdym etapie prowadzonego przeciwko lekarzowi postępowania karnego. Warto jednak abyś pamiętał, że chcąc mieć realny wpływ na przebieg procesu sądowego, powinieneś zgłosić swój udział w sprawie w charakterze oskarżyciela posiłkowego, najpóźniej do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej, tj. do momentu odczytania aktu oskarżenia przeciwko lekarzowi. Nabywając status oskarżyciela posiłkowego zyskujesz bowiem szeroki wachlarz uprawnień procesowych, dzięki którym możesz aktywnie uczestniczyć w postępowaniu karnym.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły i oznaczony tagami , , , , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Jak pokrzywdzony może uczestniczyć w postępowaniu karnym przeciwko lekarzowi?

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


7 + dwa =