Elementy składające się na przestępstwo wykonanie zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta z art. 192 § 1 k.k.

Charakteryzując przestępstwo stypizowane w art. 192 § 1 Kodeksu karnego, czyli wykonanie zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta należy dokładnie przeanalizować jego stronę przedmiotową.

Co to oznacza?

Po pierwsze, czyn zabroniony z art. 192 § 1 Kodeksu karnego jest przestępstwem formalnym, bezskutkowym. Oznacza to, iż samo podjęcie czynności wykonania zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta naraża sprawcę na odpowiedzialność karną, gdyż naruszył konstytucyjne prawo człowieka do samostanowienia o poddaniu lub odmowie poddania się zabiegowi leczniczemu. W związku z tym, nie ma znaczenia dla odpowiedzialności karnej skutek owego zabiegu.

  1. Zabieg leczniczy

Kwestią kluczową jest ponadto interpretacja pojęcia „zabieg leczniczy”. W praktyce zabieg leczniczy obejmuje wszystkie działania w zakresie badania, leczenia i rehabilitacji pacjenta. Przedstawiciele doktryny wskazują, że poprzez zabieg leczniczy powinniśmy rozumieć krąg terapeutycznych czynności: profilaktycznych, diagnostycznych, terapeutycznych oraz rehabilitacyjnych, które wiążą się z wykonaniem zabiegu o charakterze operacyjnym lub z wykorzystaniem innej metody, która jest związana z podwyższonym ryzykiem.

  1. Brak zgody pacjenta na wykonanie zabiegu leczniczego

Następnym niezmiernie istotnym elementem konstrukcji przedmiotowego przestępstwa jest brak zgody pacjenta na wykonanie zabiegu leczniczego. Powyższa zgoda powinna:

  • być wyrażona przez osobę, która jest uprawniona do jej wyrażenia, co oznacza, że osoba ta obligatoryjnie musi być prawnym dysponentem dóbr, na których naruszenie wyraża swą wolę, np. osoba X jest uprawniona do wyrażenia zgody na operację usunięcia pęcherzyka żółciowego u osoby X;

  • dotyczyć czynności, która jest zgodna z obowiązującym prawem oraz nie stoi w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, np. zgoda osoby X na przeprowadzenie eutanazji nie spowoduje, iż lekarz wykona eutanazję, gdyż zgodnie z polskim ustawodawstwem eutanazja nie jest w naszym kraju dopuszczalna;

  • zostać wyrażona w stanie pełnej świadomości, czyli nie może  zostać podjęta na skutek fizycznego bądź psychicznego przymusu, błędu, groźby, ani w stanie uniemożliwiającym jej podjęcie, np. niedopuszczalna jest sytuacja, w której osoba X została porwana, a następnie zmuszona z wykorzystaniem siły fizycznej przez osobę Y do wyrażenia zgody na operację usunięcia nerki;

  • zgodnie z art. 32 ust. 7 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty, być wyrażona ustnie bądź też poprzez podjęcie takich czynności, które jednoznacznie świadczą o aprobacie w zakresie poddania się proponowanym przez lekarza czynnościom medycznym, np. osoba X w formie pisemnej wyraża zgodę na operację usunięcia tarczycy przed wykonaniem zabiegu leczniczego po m.in. kompleksowym poinformowaniu osoby X przez lekarza o planowanym przebiegu operacji, możliwych powikłaniach pooperacyjnych oraz wiążącym się z zabiegiem ryzyku.

  1. Brak przestępstwa w sytuacji niewystąpienia zgody pacjenta.

Należy także wspomnieć, iż istnieją sytuacje, w których pacjent nie wyraził zgody na wykonanie zabiegu leczniczego, a jednocześnie lekarz nie poniósł za jego wykonanie odpowiedzialności karnej. Są to przypadki wystąpienia tzw. przymusu leczniczego. Wspomniany mechanizm pełni funkcję ochronną w stosunku do ogółu społeczeństwa, jak również w stosunku osoby samego pacjenta. Ponadto, spełnia także cele stawiane wymiarowi sprawiedliwości. O jakie przypadki chodzi? Są to m.in.:

  • skierowanie niepełnoletniej osoby na przymusowe leczenie i rehabilitację na podstawie art. 30 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii: „Na wniosek przedstawiciela ustawowego, krewnych w linii prostej, rodzeństwa lub faktycznego opiekuna albo z urzędu sąd rodzinny może skierować niepełnoletnią osobę uzależnioną na przymusowe leczenie i rehabilitację”;

  • obowiązkowe poddanie się zarządzonemu leczeniu odwykowemu na podstawie art. 37 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości przeciwdziałaniu alkoholizmowi: Osoby umieszczone w zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich, uzależnione od alkoholu, mają obowiązek poddania się zarządzonemu leczeniu odwykowemu”;

  • obowiązek poddania się terapii farmakologicznej na podstawie art. 93f § 1 Kodeksu karnego: Sprawca, wobec którego orzeczono terapię, ma obowiązek stawiennictwa we wskazanej przez sąd placówce w terminach wyznaczonych przez lekarza psychiatrę, seksuologa lub terapeutę i poddania się terapii farmakologicznej zmierzającej do osłabienia popędu seksualnego, psychoterapii lub psychoedukacji w celu poprawy jego funkcjonowania w społeczeństwie”.

  1. Pacjent jako przedmiot przestępstwa

Kolejnym znamieniem przedmiotowym czynu zabronionego z art. 192 § 1  Kodeksu karnego jest określenie przedmiotu czynności. Powyższym przedmiotem jest pacjent, czyli człowiek, na którym dokonywany jest zabieg leczniczy bez jego zgody. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 06 listopada 2008 roku o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. 2009 Nr 52,poz. 417 z późn. zm.) pojęcie „pacjent” oznacza: „osobę zwracającą się o udzielenie świadczeń zdrowotnych lub korzystającą ze świadczeń zdrowotnych udzielanych przez podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych lub osobę wykonującą zawód medyczny”. Przytoczona przeze mnie definicja legalna wskazuje, iż do powyższej grupy należą również osoby zdrowe, które poddawane są zabiegom leczniczym o charakterze profilaktycznym, kontrolnym lub diagnostycznym.

Podsumowując, należy zaznaczyć, iż zachowanie sprawcy przedmiotowego przestępstwa jest złożone z kilku aspektów, które były wspomniane powyżej, dlatego każdą sytuację trzeba rozpatrywać indywidualnie z uwzględnieniem wszystkich zaistniałych okoliczności.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Edyta Gorczyńska

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Elementy składające się na przestępstwo wykonanie zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta z art. 192 § 1 k.k.

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


× trzy = 12