Czy przestępstwo wykonania zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta z art. 192 § 1 k.k. może być popełnione nieumyślnie?

Zgodnie z art. 192 § 1 Kodeksu karnego: „Kto wykonuje zabieg leczniczy bez zgody pacjenta, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2”.

Interpretując powyższy przepis prawny należy zwrócić uwagę na znamiona strony podmiotowej wskazanej regulacji, czyli na elementy, które są nierozerwalnie związane z zamiarem sprawcy czynu zabronionego oraz z jego stosunkiem bądź nastawieniem do przestępstwa, które popełnił. W związku z tym, podstawowym elementem znamionującym stronę podmiotową czynu zabronionego jest określenie jego umyślności lub nieumyślności. Co to oznacza?

Art. 9 § 1 Kodeksu karnego określa, iż „Czyn zabroniony popełniony jest umyślnie, jeżeli sprawca ma zamiar jego popełnienia, to jest chce go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia, na to się godzi.”

Natomiast art. 9 § 2 Kodeksu karnego wskazuje, że „Czyn zabroniony popełniony jest nieumyślnie, jeżeli sprawca nie mając zamiaru jego popełnienia, popełnia go jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość popełnienia tego czynu przewidywał albo mógł przewidzieć”.

Przestępstwo stypizowane w art. 192 Kodeksu karnego, tj. wykonanie zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta może być popełnione wyłącznie umyślnie w:

  1. zamiarze bezpośrednim (dolus directus) – sprawca czynu zabronionego ma świadomość, iż pacjent nie wyraził zgody na wykonanie zabiegu leczniczego, jednocześnie pomimo to, chce owy zabieg przeprowadzić,

przykładowa sytuacja: pacjentka przed wykonaniem zabiegu leczniczego otwarcie deklaruje brak zgody na usunięcie macicy, natomiast lekarz mając świadomość braku zgody pacjentki decyduje się podczas trwania zabiegu na usunięcie owego narządu żeńskiego układu rozrodczego;

  1. zamiarze ewentualnym (dolus eventualis)– sprawca czynu zabronionego przewiduje możliwość braku zgody pacjenta na wykonanie zabiegu leczniczego, jednakże co najmniej godzi się na jego przeprowadzenie.

Zamiar ewentualny należy rozpatrywać według konstrukcji teoretycznej, którą możemy odczytać m.in. z treści wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 02.08.2000 r., o sygn. akt II AKa 140/00: „Konstrukcja zamiaru ewentualnego, przyjęta w art. 9 § l KK, polega na tym, że sprawca realizuje swój cel, który zamierzał osiągnąć, przewiduje też realną możliwość popełnienia przestępstwa i godzi się równocześnie na zaistnienie takiego skutkujaki w rezultacie jego kierunkowego działania nastąpi”.

Przykładowa sytuacja: zabieg leczniczy miał polegać na usunięciu torbieli jajnika, na który pacjentka wyraziła zgodę, jednakże w trakcie wykonywania zabiegu lekarz usunął jajnik, pomimo iż przewidywał możliwość braku zgody pacjentki na jego usunięcie, a nie występowały przesłanki uzasadniające odstąpienie od wymogu uzyskania zgody pacjentki, np. sytuacja zagrożenia życia.

Ponadto należy podkreślić, że zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie – VI Wydział Cywilny z dnia 16 listopada 2011 r. w sprawie o sygn. akt VI ACa 665/11: Zabieg medyczny wykonany bez zgody pacjenta (albo bez zaistnienia przesłanek uzasadniających odstąpienie od wymogu uzyskania zgody) jest czynnością bezprawną nawet wówczas, gdy wykonany jest zgodnie z zasadami wiedzy medycznej. Wola pacjenta wyznacza zakres i warunki ingerencji medycznej”.

Omawiając kwestię strony podmiotowej przestępstwa wymienionego w art. 192 § 1 Kodeksu karnego powinniśmy pamiętać, że wykonanie zabiegu leczniczego jest także obwarowane przesłanką nastawienia na cel leczniczy. W związku z tym, pojęcie „zabiegu leczniczego” sformułowane w art. 192 § 1 Kodeksu karnego polega na sytuacji, w której działanie sprawcy ma charakter obiektywnie terapeutyczny.

W wyjątkowych sytuacjach możliwy jest przypadek powoływania się przez lekarza na wystąpienie usprawiedliwionego błędu co do wymaganej zgody, na przykład: lekarz X wykonuje zabieg leczniczy bez zgody pacjenta, podczas zabiegu nagle traci przytomność, a dalszy zabieg ma wykonać w zastępstwie lekarza X – lekarz Y, który został poinformowany, iż uzyskano zgodę pacjenta na wykonanie zabiegu leczniczego przed jego rozpoczęciem. W opisanym przypadku, lekarz Y pozostawał w błędzie co do występowania przedmiotowej zgody.

Podsumowując, przestępstwo stypizowane w art. 192 Kodeksu karnego, tj. wykonanie zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta może być popełnione wyłącznie umyślnie w zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Edyta Gorczyńska

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Czy przestępstwo wykonania zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta z art. 192 § 1 k.k. może być popełnione nieumyślnie?

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


9 − trzy =