Czy osoba poszkodowana powinna aktywnie uczestniczyć w postępowaniu karnym o przestępstwo popełnione przez lekarza?

W ostatnim czasie można zauważyć znaczący wzrost procesów karnych przeciwko lekarzom, którzy dopuścili się zaniedbań w związku z udzielaniem pomocy medycznej.

Niniejszy artykuł dotyczy problematyki istotnej z punktu widzenia osób pokrzywdzonych działaniem lekarzy, a mianowicie ma na celu rozważenie zasadności ich aktywnego uczestniczenia w toczącym się przeciwko lekarzowi procesie karnym.

Na wstępie warto zauważyć, że w polskim systemie prawnym nie ma szczegółowej regulacji w zakresie błędu w sztuce lekarskiej czy zaniedbań lekarskich. Dlatego też, w praktyce zachowania lekarzy naruszających swoje obowiązki w związku ze świadczoną pomocą medyczną kwalifikowane są w oparciu o ogólne przepisy dotyczące przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu.

Niewłaściwe działania lekarzy najczęściej kwalifikowane są w kategorii:

  • przestępstwa nieumyślnego spowodowania śmierci z art. 155 k.k.;

  • przestępstwa spowodowania średniego i lekkiego uszczerbku na zdrowiu z art. 157 k.k. ;

  • przestępstwa narażenia człowieka na niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu z art. 160 k.k.;

  • przestępstwa nieudzielenia pomocy z art. 162 k.k.

W praktyce może pojawić się pytanie o to, czy jako osoba pokrzywdzona na skutek błędu medycznego kwalifikującego się w kategorii jednego ze wskazanych powyżej przestępstw, powinieneś brać aktywny udział w postępowaniu karnym prowadzonym przeciwko lekarzowi.

Co do zasady na pytanie to należy odpowiedzieć twierdząco. Trzeba bowiem mieć świadomość, iż mimo że niejednokrotnie aktywny udział pokrzywdzonego w procesie karnym może nie być dla niego łatwy (zarówno z aspektów osobistych związanych z negatywnymi przeżyciami emocjonalnymi jak i np. z uwagi na brak specjalistycznej wiedzy medycznej i prawniczej) to niewątpliwie niesie za sobą szereg korzyści, wśród których wskazać należy przede wszystkim na posiadanie realnego wpływu na przebieg postępowania.

Faktem jest, że w większości procesów prowadzonych przeciwko lekarzowi, który dopuścił się zaniedbań w związku z udzielaniem pomocy medycznej występować będzie oskarżyciel publiczny, tj. Prokurator (wyjątek może stanowić przykładowo spowodowanie lekkiego uszczerbku na zdrowiu z art. 157 § 2 k.k. stanowiące przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego), który powinien dołożyć wszelkich starań do tego aby doprowadzić do pociągnięcia sprawcy przestępstwa do odpowiedzialności karnej, jednakże nie powinno ulegać wątpliwości iż osobisty „nadzór” pokrzywdzonego – jako osoby bezpośrednio zainteresowanej w sprawie – nad tokiem postępowania, daje większą gwarancję na to, że postępowanie to będzie prowadzone w sposób należyty i skuteczny.

Co istotne, Kodeks postępowania karnego przyznaje pokrzywdzonemu przestępstwem szereg uprawnień gwarantujących mu aktywny udział w każdym stadium postępowania.

W zakresie uprawień pokrzywdzonego wskazać należy przede wszystkim na prawo uzyskania informacji o toku postępowania. W ramach tego uprawienia pokrzywdzony może m.in. przeglądać akta sprawy i uzyskiwać z nich odpisy. Ponadto organ procesowy prowadzący postępowanie przygotowawcze ma obowiązek informowania pokrzywdzonego o podejmowanych czynnościach procesowych.

Co istotne, jak wynika z art. 317 k.p.k. pokrzywdzony ma prawo żądać dopuszczenia go do udziału w poszczególnych czynnościach postępowania przygotowawczego, w tym zwłaszcza do udziału w przesłuchaniu świadków. Warto przy tym zauważyć, iż organ prowadzący postępowanie może odmówić dopuszczenia pokrzywdzonego do udziału w czynnościach postępowania tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach, ze względu na ważny interes prowadzonego postępowania.

Istotnym uprawnieniem pokrzywdzonego przestępstwem popełnionym przez lekarza jest – wynikające z art. 318 kp.k. – prawo udziału w przesłuchaniu biegłych, w tym także prawo do zapoznania się z wydaną przez nich opinią pisemną.

Zauważyć należy, iż w razie wydania przez prokuratora postanowienia o odmowie wszczęcia bądź umorzeniu postępowania przygotowawczego, pokrzywdzony – zgodnie z treścią art. 306 § 1 pkt 1 k.p.k. – ma prawo zaskarżyć przedmiotową decyzję w drodze zażalenia. Co istotne, w przypadku dwukrotnego wydania postanowienia o umorzeniu postępowania bądź odmowie jego wszczęcia pokrzywdzony – w myśl art. 330 § 2 k.p.k. – może wnieść do sądu subsydiarny akt oskarżenia.

Będąc pokrzywdzonym przestępstwem, warto abyś miał na uwadze, iż chcąc mieć realny wpływ na przebieg postępowania na etapie sądowym, powinieneś przystąpić do sprawy w charakterze oskarżyciela posiłkowego (o ile sprawa nie trafiła do Sądu na skutek złożonego przez Ciebie subsydiarnego aktu oskarżenia). Trzeba bowiem zauważyć, iż w momencie przekazania sprawy do Sądu (tj. z chwilą skierowania aktu oskarżenia) pokrzywdzony traci status strony postępowania, a może go nabyć ponownie dopiero z chwilą zgłoszenia swojego udziału w sprawie w charakterze oskarżyciela posiłkowego (tj. oskarżyciela występującego „obok” oskarżyciela publicznego-prokuratora).

Zgodnie z art. 53 k.p.k.: w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego pokrzywdzony może działać jako strona w charakterze oskarżyciela posiłkowego obok oskarżyciela publicznego lub zamiast niego”.

Warto przy tym zauważyć, że oskarżycielem posiłkowym może być nie tylko sam pokrzywdzony, ale także osoba wykonująca jego prawa. Osobą wykonującą prawa pokrzywdzonego jest np. rodzic małoletniego pokrzywdzonego.

Instytucję wstąpienia do postępowania w charakterze oskarżyciela posiłkowego reguluje art. 54 §1 k.p.k. w myśl którego: .jeżeli akt oskarżenia wniósł oskarżyciel publiczny, pokrzywdzony może aż do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej złożyć oświadczenie, że będzie działał w charakterze oskarżyciela posiłkowego”.

Z powyższego wynika, iż pokrzywdzony nabywa status oskarżyciela posiłkowego z chwilą złożenia oświadczenia w tym przedmiocie, co może nastąpić najpóźniej do czasu rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej, a więc do momentu odczytania aktu oskarżenia. Warto przy tym podkreślić, że art. 334 § 2 k.p.k. nakłada na prokuratora obowiązek pouczenia pokrzywdzonego w razie potrzeby (np. gdy działa on bez profesjonalnego pełnomocnika) o prawie do zgłoszenia oświadczenia o działaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego wraz z zawiadomieniem o przesłaniu aktu oskarżenia do Sądu.

Na uwagę zasługuje okoliczność, iż ustawa karna nie określa wprost formy złożenia oświadczenia o udziale w sprawie jako oskarżyciel posiłkowy. Można więc wnioskować, że oświadczenie takie będzie można złożyć zarówno w formie pisemnej, jak i ustnie do protokołu.

Należy mieć na uwadze, że uzyskanie statusu oskarżyciela posiłkowego (a więc strony postępowania sądowego) niesie za sobą szereg uprawnień, które co istotne nie wygasają nawet w przypadku odstąpienia oskarżyciela publicznego od oskarżenia.

Jako oskarżyciel posiłkowy masz m.in. prawo do :

  • ustanowienia i korzystania z pomocy pełnomocnika;

  • zgłaszania wniosków dowodowych, np. o przesłuchanie świadków czy dołączenie do akt sprawy określonych dokumentów;

  • zadawania pytań oskarżonemu, świadkom, biegłym;

  • złożenia wniosku o orzeczenie środka karnego w postaci obowiązku naprawienia wyrządzonej szkody;

  • zapoznania się z aktami sprawy oraz wykonania ich fotokopii oraz kserokopii.

Podsumowując, należy stwierdzić jednoznacznie, iż będąc pokrzywdzonym przestępstwem popełnionym przez lekarza w ramach świadczonej przez niego pomocy medycznej, powinieneś uczestniczyć aktywnie w każdym stadium toczącego się postępowania karnego. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż Twoje zaangażowanie i osobiste uczestnictwo w podejmowanych w toku procesu czynnościach daje większą gwarancję na to że postępowanie karne będzie prowadzone w sposób należyty i możliwie skuteczny. Warto abyś miał przy tym na względzie, że chcąc mieć realny wpływ na przebieg procesu sądowego, powinieneś zgłosić swój udział w sprawie w charakterze oskarżyciela posiłkowego, najpóźniej do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej, tj. do momentu odczytania aktu oskarżenia przeciwko lekarzowi. Nabywając status oskarżyciela posiłkowego zyskujesz bowiem szeroki wachlarz uprawnień procesowych, dzięki którym możesz aktywnie uczestniczyć w postępowaniu karnym.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Ewelina Tocka

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły i oznaczony tagami , , , , , , , , , , . Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Czy osoba poszkodowana powinna aktywnie uczestniczyć w postępowaniu karnym o przestępstwo popełnione przez lekarza?

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


dziewięć − 3 =