Czy musi dojść do utraty życia lub uszczerbku na zdrowiu aby lekarz poniósł odpowiedzialność karną za nieudzielenie pomocy z art. 162 § 1 k.k.?

Dokonując analizy artykułu 162 § 1 k.k., którego treść brzmi: „kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3” należy zastanowić się, czy musi dojść do skutku jakim będzie utrata życia lub uszczerbek na zdrowiu osoby, by lekarz, który nie udzielił pomocy mógł ponieść odpowiedzialność karną.

Dokonanie przestępstwa nieudzielenia pomocy

Jak należy zauważyć na wstępie, podstawą odpowiedzialności karnej jest dokonanie przestępstwa. W wypadku popełnienia przestępstwa nieudzielenia pomocy, jego dokonanie polega na realizacji tego, co ustawodawca zawarł w konstrukcji tegoż przepisu, czyli:

  1. musi wystąpić bezpośrednie niebezpieczeństwo skierowane przeciwko osobie lub osobom fizycznym,

  2. niebezpieczeństwo może skutkować utratą życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu

    oraz

  3. lekarz (luba każda inna osoba fizyczna), bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy osobie znajdującej się w sytuacji zagrożenia.

Jak wynika zatem z powyższego, popełnienie rozumiane jako dokonanie przestępstwa nieudzielenia pomocy z art 162 § 1 k.k. nastąpi z chwilą samego zachowania się, bez względu na jego faktyczne konsekwencje. Jak wskazuje bowiem Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 1 lutego 2008 r., w sprawie o sygnaturze II AKA 382/07:nieistotne jest zagadnienie, czy działanie, którego sprawca zaniechał, rzeczywiście przyniosłoby ratunek. Decydujące jest, że sprawca, widząc utrzymujące się lub nawet pogłębiające zagrożenia dla życia lub zdrowia człowieka, nie podejmuje wszelkich dostępnych środków mogących uchylić lub choćby pomniejszyć wspomniane zagrożenia”. Nie ważnym jest zatem, czy rzeczywiście grożące niebezpieczeństwo doprowadzi do utraty życia bądź uszczerbku na zdrowie. W przypadku tego przestępstwa ważnym jest jedynie, że w sytuacji, w której lekarz miał obowiązek pomocy, nie udzielił jej.

Należy jednak zauważyć, iż ustawodawca zrezygnował z dopuszczalności poniesienia odpowiedzialności karnej w przypadku przygotowania do nieudzielenia pomocy, wychodząc z założenia, że takowe przygotowanie nie może zaistnieć. Bardziej sporny pozostaje fakt usiłowania nieudzielenia pomocy.

Usiłowanie nieudzielenia pomocy

Usiłowanie popełnienia przestępstwa następuje wtedy, kiedy sprawca uświadamia sobie okoliczności zawarte w art 162 § 1 k.k. i początkowo nie udziela pomocy, a następnie zmienia swoją decyzję i podejmuje ratunkowe działania. Rozbieżności powstają w uznaniu, czy zachowanie tego typu jest zgodne z prawem, czy też wprost przeciwnie, należy uznać je za dokonanie przestępstwa nieudzielenia pomocy. Zwolennicy uznania, iż usiłowanie popełnienia przestępstwa nieudzielenia pomocy nie jest przestępstwem podnoszą, że faktycznie początkowe nieudzielenie pomocy należy uznać jako przestępstwo, ale następcze działania ratunkowe podjęte przez lekarza należy uznać jako dobrowolne odstąpienie od dokonania.

Częściej jednak występuje pogląd odmienny, kwalifikujący usiłowanie jako realizację ustawowych znamion nieudzielenia pomocy. Komentatorzy, którzy reprezentują ten pogląd tłumaczą, iż jeżeli pierwszą decyzją sprawcy było zaniechanie udzielenia pomocy, a następnie podjął on akcję ratunkową (np. pod przymusem, bo zauważył zbliżający się radiowóz Policji), to i tak doszło już do popełnienia przestępstwa, ponieważ zostały zrealizowane jego znamiona. Fakt późniejszego działania sprawcy może mieć jedynie znaczenie na etapie wymiaru kary, chociażby jako okoliczność decydująca o znikomej społecznej szkodliwości czynu.

Mówiąc zatem o odpowiedzialności karnej za nieudzielenie pomocy osobie, która znajduje się w bezpośrednim zagrożeniu utraty życia bądź wystąpienia uszczerbku na zdrowiu, należy pamiętać iż wystąpienie owych następstw pozostaje bez znaczenia. Przepisy prawa bowiem, przewidują poniesienie odpowiedzialności karnej przez każdą osobą, w tym również i lekarza, który w sytuacjach wymagających od niego udzielenia pomocy – nie udzielił jej. Co do zasady pozbawionym znaczenia jest również fakt, iż lekarz, który najpierw nie udzielił pomocy, po pewnym czasie zmienił zdanie i finalnie tej pomocy udzielił. Fakt takiego zachowania może jedynie wpłynąć na wysokość kary wymierzonej mu przez sąd. Należy zatem dojść do wniosku, iż popełnienie przestępstwa opisanego w art. 162 § 1 k.k. należy interpretować niezmiernie szeroko.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Czy musi dojść do utraty życia lub uszczerbku na zdrowiu aby lekarz poniósł odpowiedzialność karną za nieudzielenie pomocy z art. 162 § 1 k.k.?

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


dwa × 9 =