Czy lekarz ma prawo do odmowy udzielenia pomocy pacjentowi?

W trakcie praktyki zawodowej lekarze często wobec konieczności odmowy udzielenia świadczenia zdrowotnego oczekującemu pomocy pacjentowi. Przyczyny takiej odmowy są różnorakiej natury:

  1. niezgodność żądań pacjenta z obowiązującym prawem lub zasadami wykonywania zawodu lekarza,

  2. niezgodność oczekiwań pacjenta w kwestii sposobu leczenia ze sposobem leczenia proponowanym przez lekarza

czy

  1. niezgodność oczekiwań pacjenta z sumieniem lekarza.

We wszystkich wymienionych sytuacjach, zachowanie lekarza polegające na odmowie udzielenia pomocy pacjentowi może zostać poddanie ocenie prawnej.

Aby umożliwić karnoprawną ocenę przypadków odmowy udzielenia pomocy, uznano za celowe wyodrębnienie i rozważenie okoliczności, które mogą modyfikować zakres obowiązku dostarczenia pomocy, spoczywającego na lekarzu. Wyodrębnione okoliczności ułatwią Sądom orzekającym odróżnić sytuacje, w których lekarz miał prawo odmówić udzielenia pomocy od sytuacji, w których odmowa udzielenia pomocy była bezprawna.

Ryzyko zawodowe

Na podstawie obowiązujących unormowań trudno jednoznacznie określić, czy prawo do odmowy udzielenia świadczenia zdrowotnego może opierać się na obawie lekarza jego własne życie lub zdrowie. Punktem wyjścia rozważań na ten temat powinno stanowić określenie istoty i kategorii ryzyka, na jakie udzielający pomocy lekarz może być narażony. W literaturze naukowej wyróżnia się dwa zasadnicze rodzaje takiego ryzyka:

  1. ryzyko sytuacyjne, przy którym źródłem niebezpieczeństwa są wszystkie okoliczności towarzyszące zdarzeniu, włączając w to również zachowanie się osoby potrzebującej pomocy medycznej

oraz

  1. ryzyko wynikające z niebezpieczeństwa wynikającego z samego stanu chorobowego pacjenta.

Umiarkowane stanowiska wobec problemu stanowią, iż lekarz nie jest zobligowany do działania w warunkach ryzyka sytuacyjnego, czyli może powstrzymać się lub odstąpić od udzielenia świadczenia zdrowotnego, jeżeli niosłoby to zagrożenie utraty przez niego życia bądź doznania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Jeżeli natomiast źródłem ryzyka jest stan choroby osoby oczekującej pomocy, to na lekarza nałożony jest bezwarunkowy nakaz udzielenia pomocy medycznej, nawet z narażeniem się na niebezpieczeństwo osobiste, włączając narażenie własnego życia lub zdrowia.

Argumentacja przemawiająca za takim rozwiązaniem opiera się na twierdzeniu, że wykonywanie zawodu lekarza związane jest integralnie z tego rodzaju ryzykiem. Ponadto, jak podkreślają komentatorzy problemu, lekarski obowiązek udzielenia pomocy jest obowiązkiem zawodowym, toteż rygory jego wykonania powinny być wyższe, odrębne od standardów nakładanych na każdą inną osobę, która nie jest lekarzem. Podkreślane jest również, że zważywszy na wiedzę lekarza, dysponuje on większymi możliwościami zapobiegawczymi, które chronić go będą przed grożącym mu ze względu na stan zdrowia pacjenta, niebezpieczeństwem.

W kwestii ustalenia, czy lekarz w danej sytuacji podlega nakazowi ryzykowania własnym życiem lub zdrowiem, pomocne mogą być reguły dotyczące stanu wyższej konieczności. Zgodnie bowiem z dyspozycją art. 26 § 1 k.k., którego treść brzmi:Nie popełnia przestępstwa, kto działa w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego jakiemukolwiek dobru chronionemu prawem, jeżeli niebezpieczeństwa nie można inaczej uniknąć, a dobro poświęcone przedstawia wartość niższą od dobra ratowanego” wynika, że w przypadku konfliktu zagrożeń życia pacjenta oraz zagrożenia życia lekarza, lekarz nie udzielający nie pomocy nie poniesie odpowiedzialności karnej. Mówimy tu jednak jedynie o sytuacjach, gdy dobrem zagrożonym jest życie lekarza, a nie jedynie jego zdrowie, a wystąpienie grożącego niebezpieczeństwo jest bardzo realne.

Zgodnie jednak z art. 26 § 2 k.k., którego treść brzmi: „Nie popełnia przestępstwa także ten, kto, ratując dobro chronione prawem w warunkach określonych w § 1, poświęca dobro, które nie przedstawia wartości oczywiście wyższej od dobra ratowanego” należy przyjąć, iż nie popełnia przestępstwa ten, kto poświęca dobro wartości równej lub wyższej, lecz nie oczywiści wyższej od dobra ratunkowego. W przypadku lekarza jednak przepis ten pozbawiony jest znaczenia, ponieważ zgodnie z art. 26 § 4 k.k., którego treść brzmi: „Przepisu § 2 nie stosuje się, jeżeli sprawca poświęca dobro, które ma szczególny obowiązek chronić nawet z narażeniem się na niebezpieczeństwo osobistelekarz, który ma szczególny obowiązek chronić dane dobro, nawet z narażeniem się na niebezpieczeństwo osobiste, jest zobligowany udzielić pomocy.

Podsumowując należy stwierdzić, iż zgodnie z regułami obecnie obowiązującego prawa, ważnym kryterium oceny odpowiedzialności karnej lekarza w przypadku nieudzielenia pomocy pacjentowi jest typ ryzyka, jakie groziło lekarzowi w przypadku jej udzielenia. Należy zauważyć jednak, iż lekarz pozostaje gwarantem ochrony zdrowia i życia pacjenta, dlatego nie wiele jest sytuacji, w których może zasłaniać się obawą o własne życie, odmawiając ratowania życia innej zagrożonej osoby, ponieważ w świetle prawa nie wartościuje się życia poszczególnych jednostek, lecz przyznaje im się wartość równorzędną.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Paulina Petroniec

kontakt: kom. + 48 697u 053 659 oraz tel. +48 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Jedna odpowiedź na „Czy lekarz ma prawo do odmowy udzielenia pomocy pacjentowi?

  1. Mariusz Stelmaszczyk pisze:

    Drodzy Czytelnicy
    Zachęcam Was do komentowania tego artykułu oraz zadawania pytań, jakie Wam się nasuną po jego przeczytaniu. Na wszystkie pytania postaram się odpowiedzieć.
    Jednocześnie zapewniam, że szanuję Waszą prywatność. Adres e-mail z jakiego wyślecie pytanie lub komentarz do artykułu nie zostanie wyświetlony.

    Pozdrawiam
    Adwokat Mariusz Stelmaszczyk

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


7 × siedem =