Analiza pojęcia „zgody pacjenta na wykonanie zabiegu leczniczego” w świetle postanowienia Sądu Najwyższego – Izby Karnej z dnia 10 kwietnia 2015 roku w sprawie o sygn. akt III KK 14/15

W artykułach dotyczących przestępstwa stypizowanego w art. 192 § 1  Kodeksu karnego, tj. wykonania zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta, niejednokrotnie podkreślona została złożoność oraz wieloaspektowość powyższego czynu zabronionego. Wiele wątpliwości pojawia się na gruncie przedmiotowej „zgody pacjenta”.

W celu praktycznego omówienia tematyki „zgody pacjenta na wykonanie zabiegu leczniczego” postaram się przeanalizować w niniejszym artykule postanowienie Sądu Najwyższego – Izby Karnej z dnia 10 kwietnia 2015 roku w sprawie o sygn. akt III KK 14/15.

W wyżej wskazanym orzeczeniu, Sąd Najwyższy rozważał następujący stan faktyczny:

Lekarz dentysta w prowadzonym przez siebie Gabinecie Stomatologicznym wykonała zabiegi lecznicze (stomatologiczne) polegające na ekstrakcji oraz dewitalizacji zębów bez zgody pokrzywdzonej wyrażonej w jakiejkolwiek formie, czym doprowadziła do szkody na rzecz pokrzywdzonej w postaci utraty czterech przednich zębów pokrzywdzonej i uszkodzeniu innych.

Po pierwsze, należy wskazać, że w powyższym stanie faktycznym, zabiegi, które zostały wykonane przez lekarza dentystę wobec pacjentki, polegające na ekstrakcji i dewitalizacji zębów bezsprzecznie stanowiły zabieg leczniczy w rozumieniu art. 192 § 1 Kodeksu karnego.

Materiał dowodowy zebrany w niniejszej sprawie, pozwala na ustalenie, iż pacjentka, która była osobą pełnoletnią, będąc w stanie pełnej świadomości została poinformowana przez lekarza dentystę wykonującego zabiegi o przyczynach i celowości ich wykonania, a następnie wyrażała ustną zgodę na ich przeprowadzenie. Na skutek powyższej zgody, poddawała się w kolejnych dniach poszczególnym zabiegom. Ponadto, w karcie stomatologicznej pacjentki, opatrzoną datą pierwszej wizyty, lekarz dentysta zamieścił formułę o charakterze bardzo ogólnym o wyrażeniu przez pacjentkę zgody na leczenie: zachowawcze, chirurgiczne i protetyczne. Jednakże oświadczenie o powyższej treści, nie zostało podpisane przez pacjentkę.

W związku z powyższym, zadaniem Sądu Najwyższego była odpowiedź na następujące pytania:

  • jak należy odczytywać zwrot „bez zgody”, określający zakaz przeprowadzenia zabiegu leczniczego?

  • czy w pojęciu „bez zgody” mieści się samo niezachowanie pisemnej formy owej zgody, w sytuacji, w której została przedmiotowa zgoda została wyrażona w formie ustnej?

Sąd Najwyższy, słusznie podkreślił, iż „(…) omawiana zgoda (jej brak) stanowi nie tylko kluczowe znamię przestępstwa z art. 192 § 1 KK (…), ale też zasadniczy element wielu aktów szeroko pojętego prawa medycznego (także szczegółowych unormowań regulujących wykonywanie badań, zabiegów i leczenia) oraz aktów prawa międzynarodowego”. Takimi aktami normatywnymi są ustawa o zawodzie lekarza i lekarza dentysty z dnia 05 grudnia 1996 roku (Dz.U. 1997 Nr 28, poz. 152) oraz ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta z dnia 06 listopada 2008 roku (Dz.U. 2009 Nr 52, poz. 417), które to podkreślają nadrzędną pozycję zgody pacjenta na wykonanie zabiegu leczniczego oraz wskazują podstawowy warunek uznania jej ważności, jakim jest uprzednie i kompleksowe poinformowanie pacjenta odnośnie stwierdzonego u niego stanu zdrowia oraz co do proponowanej mu lub wykonywanej czynności medycznej, która stanowi przedmiot owej zgody.

Zdaniem Sądu Najwyższego „(…) miarodajna, legalizująca działanie lekarza zgoda pacjenta na wykonanie zabiegu leczniczego to taka zgoda, która stanowi wyraz jego własnej, świadomej (zarówno od strony zdolności psychofizycznej udzielającego zgody, jak i rozważenia niezbędnych jej przesłanek) oraz swobodnej i dobrowolnej (nieobciążonej wadą błędu, czy przymusu) decyzji (…) z kolei, nie może też nasuwać wątpliwości stwierdzenie, że respektowanie przez lekarza opisywanej zgody możliwe jest tylko wówczas, gdy wola poddania się proponowanym czynnościom medycznym zostanie mu przez pacjenta w sposób niebudzący wątpliwości ujawniona. Trzeba więc zaznaczyć, że owo wyrażenie zgody może nastąpić ustnie, a nawet – byle jednoznacznie – w sposób dorozumiany (…) natomiast w wypadku zgody na zabieg operacyjny albo zastosowanie innej metody o podwyższonym ryzyku dla pacjenta, ustawa o zawodzie lekarza i lekarza dentysty – art. 34 ust. 1, przewiduje pisemną formę jej udzielenia.

Jednakże, Sąd Najwyższy zaznaczył, że „(…) nieudokumentowanie na piśmie zgody pacjenta na wykonanie zabiegu leczniczego określonego w art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, faktycznie przez niego udzielonej w innej niż pisemna formie, nie mieści się w zakresie pojęcia „bez zgody” znamionującego typ przestępstwa opisanego w art. 192 § 1 Kodeksu karnego”.

Co to oznacza?

W powyższym stanie faktycznym, oznacza to, że lekarz dentysta nie ponosi odpowiedzialności karnej za przestępstwo stypizowane w art. 192 § 1 Kodeksu karnego, tj. wykonanie zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta, ponieważ zebrany w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie rozstrzyga, iż pacjentka wyraziła zgodę na wykonanie przedmiotowych zabiegów – ekstrakcji oraz dewitalizacji zębów – po wcześniejszym poinformowaniu jej o przyczynach i celowości ich wykonania. Przedmiotowa zgoda została wyrażona w formie ustnej, a pacjentka nie znajdowała się w stanie wyłączającym jej świadomość, w związku z czym lekarz dentysta zachował się zgodnie z obowiązującymi normami prawa medycznego i nie może odpowiadać za popełnienie przestępstwa z art. 192 Kodeksu karnego, tj. wykonania zabiegu leczniczego bez zgody pacjenta.

Autor: Adwokat Mariusz Stelmaszczyk i Aplikant Adwokacki Edyta Gorczyńska

kontakt: kom. + 48 697 053 659 oraz tel. 22 629 00 36

Podziel się na:
  • Facebook
  • Google Bookmarks
  • Blip
  • Blogger.com
  • Flaker
  • Gadu-Gadu Live
  • Google Buzz
  • Poleć
  • StumbleUpon
  • Twitter
  • Wykop
  • Drukuj
  • LinkedIn
  • RSS
Ten wpis został opublikowany w kategorii artykuły. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.


4 − cztery =